Z chwilą śmierci każdej osoby dochodzi do dziedziczenia po niej. Dziedziczenie jest to wejście jednej lub więcej osób (zwanych spadkobiercami) w sytuację prawną osoby zmarłej (zwanej spadkodawcą), co w szczególności polega na nabyciu praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy.

Istnieją dwa sposoby dziedziczenia:

• dziedziczenie ustawowe,
• dziedziczenie testamentowe.

Różnica pomiędzy tymi sposobami dziedziczenia sprowadza się do tego, kto decyduje o tym kto będzie spadkobiercą. W przypadku dziedziczenia testamentowego krąg spadkobierców wyznacza wola spadkodawcy wyrażona w testamencie. W przypadku natomiast dziedziczenia ustawowego to przepis ustawy decyduje o tym kto jest spadkobiercą.

Ustawodawca przyznał pierwszeństwo dziedziczeniu testamentowemu. Oznacza to, że w przypadku kiedy spadkodawca przed śmiercią pozostawił po sobie ważny i skuteczny testament, to po jego śmierci dojdzie do dziedziczenia testamentowego. Dopiero wówczas kiedy taki testament nie został sporządzony, albo był wadliwy, wreszcie gdy spadkobiercy nie chcieli lub nie mogli dziedziczyć, będziemy mieć do czynienia z dziedziczeniem ustawowym.

DZIEDZICZENIE TESTAMENTOWE

Spadkobierców można wyznaczyć tylko w testamencie. Spadkodawca może powołać jedną lub więcej osób do całości lub części spadku. Co przy tym istotne spadkodawca może wskazać jako spadkobiercę dowolną osobę, nawet spoza grona rodziny. W przypadku wskazania większej liczby osób, bez określenia wielkości ich udziałów spadkowych, spadkobiercy dziedziczyć będą w częściach równych. 

Wyróżnia się następujące rodzaje testamentów:

1. testament własnoręczny (holograficzny) – jest on w całości sporządzony pismem ręcznym, opatrzony datą i podpisany przez spadkodawcę, 
2. testament notarialny – jest on sporządzony w formie aktu notarialnego u notariusza,
3. testament allograficzny – sporządzony w obecności dwóch świadków przed wójtem / burmistrzem / prezydentem miasta / starostą / marszałkiem województwa / kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

Są jeszcze tzw. szczególne testamenty, sporządzane w szczególnych okolicznościach, które tracą moc z upływem szcześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego (chyba, że przed upływem tego terminu spadkodawca zmarł). Chodzi o testament ustny (sporządzany z obawy rychłej śmierci), testament podróżny (sporządzany na polskim statku morskim lub w samolocie przed dowódcą / pilotem lub jego zastępcą), czy testament wojskowy.

Spadkodawca, który ma pełną zdolność do czynności prawnych (a więc jest pełnoletni i nie został ubezwłasnowolniony) może sporządzić testament w dowolnym momencie. Jednakże testament będzie nieważny, jeżeli został sporządzony:

1. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,
2. pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,
3. pod wpływem groźby.

Unieważnienia testamentu z którejkolwiek z powyższych przyczyn można żądać tylko przez okres 3 lat od dnia dowiedzenia się o tym, a nie później niż po upływie 10 lat od śmierci spadkodawcy.

Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Musi on jednak w tym czasie posiadać pełną zdolność do czynności prawnych.

Odwołanie testamentu może nastąpić albo poprzez sporządzenie nowego testamentu (gdy w nowym testamencie nie zaznaczy się, że jego zamiarem jest odwołanie poprzedniego testamentu, to odwołane zostaną tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie da się pogodzić z treścią nowego testamentu) albo poprzez zniszczenie starego testamentu (lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność) albo poprzez dokonanie w testamecie zmian, z których wynika wola jego odwołania.

Choć prawo cywilne przewiduje, że czynności prawne można wykonywać przez pełnomocników, to jednak nie dotyczy to możliwości sporządzenia ani odwołania testamentu. Czynności te muszą być wykonane przez spadkodawcę osobiście.

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

W przypadku dziedziczenia ustawowego krąg spadkobierców wyznaczają przepisy. 

W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek (pod warunkiem, że nie pozostają w separacji) – dziedziczą oni w częściach równych, ale małżonek zawsze w części nie mniejszej niż 1/4. Jeżeli jakieś dziecko spadkodawcy nie dożyło chwili śmierci spadkodawcy, to udział, który by mu przypadł, przypada jego dzieciom w częściach równych. Analogiczna sytuacja występuje w przypadku dalszych pokoleń.

W braku zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków itp.) spadek dziedziczą małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Udział spadkowy każdego z rodziców w takim wypadku wynosi po 1/4, a udział małżonka wynosi 1/2.

W razie braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.

Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, to udział spadkowy, który by mu przypadł przypada jego zstępnym.

Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy oraz ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.

W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy.

W razie braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy. Dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym (w ten sposób dziedziczą kuzyni spadkodawcy).

W braku zstępnych tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada pozostałm dziadkom w częściach równych.

W razie braku małżonka spadkodawcy i ww. krewnych, spadek przypada w częściach równych pasierbom. 

W braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i pasierbów, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania w RP nie da się ustalić albo znajdowało się ono za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa.

Artykuł Dziedziczenie pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Każda osoba ma prawo swobodnie dysponować swoim majątkiem zarówno za życia (kupując lub sprzedając różne przedmioty wedle własnego uznania), jak i na wypadek śmierci (powołując do spadku po sobie w testamencie dowolnie obraną osobę, nawet spoza rodziny). Jednakże ta swoboda może czasem doprowadzić do pokrzywdzenia najbliższych mu osób. Ustawodawca zdawał sobie z tego sprawę, dlatego też wprowadził do kodeksu cywilnego (art. 991 i następne Kodeksu Cywilnego, tekst ustawy znajduje się tutaj: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/ks-4-tyt-4) instytucję zachowku. Zachowek służy ochronie interesów majątkowych osób najbliższych spadkodawcy przed pokrzywdzeniem ich na skutek rozrządzenia przez spadkodawcę majątkiem na wypadek śmierci poprzez przyznanie im wierzytelności o zapłatę określonej sumy pieniężnej.

OSOBY UPRAWNIONE DO ZACHOWKU

Osobami uprawnionymi do zachowku są zstępni spadkodawcy (a zatem jego dzieci, wnukowie, prawnukowie) oraz małżonek spadkodawcy (zmarłego). W przypadku braku zstępnych, do zachowku uprawnieni są również rodzice spadkodawcy.

Zależnie od konfiguracji osobowej uprawnionymi do zachowku mogą być zatem:

1. tylko zstępni spadkodawcy,
2. zstępni oraz małżonek spadkodawcy,
3. małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

Nigdy jednak uprawnionymi do spadku nie będą wszyscy ww., tzn. zstępni, małżonek oraz rodzice spadokdawcy, jak również zstępni oraz rodzice spadkodawcy. 

Na równi ze zstępnymi spadkodwacy należy traktować osobę przysposobioną (tzn. adoptowaną) i jej zstępnych), a na równi z rodzicami spadkodawcy – przysposabiającego (tzn. adoptującego) oraz jego małżonka.

WARUNKI DO NABYCIA PRAWA DO ZACHOWKU

Pierwszy i oczywisty warunek nabycia prawa do zachowku jest taki, że dana osoba musi żyć w chwili śmierci spadkodawcy. Gdyby dana osoba zmarła po śmierci spadkodawcy, ale przed otrzymaniem zachowku, to prawo do zachowku przejdzie na spadkobierców takiej osoby, pod warunkiem jednak że oni sami byliby uprawnieni do zachowku po tym pierwszym spadkodawcy.

Po drugie, dana osoba:

• nie została wydziedziczona, tzn. pozbawiona w testamencie prawa do zachowku,
• nie została uznana za niegodną dziedziczenia,
• nie została wyłączona od dziedziczenia z uwagi na wystąpienie przez spadkodawcę za swojego życia z pozwem o rozwód lub separację z winy danej osoby, a żądanie to było uzasadnione,
• nie odrzuciła spadku,
• nie zrzekła się dziedziczenia,

Po trzecie, taka osoba nie może otrzymać należnej jej kwoty (równowartości zachowku) w innej postacie, a mianowicie nie otrzymała żadnej darowizny, ani też nie odziedziczyła żadnego majątku (czy to na podstawie ustawy, czy to na podstawie testamentu), ani też nie otrzymała żadnego zapisu zwykłego lub zapisu windykacyjnego, a w przypadku zstępnych spadkodawców – nie otrzymała od spadkodawcy świadczeń na jej wychowanie oraz wykształcenie ogólne i zawodowe w zakresie przekraczającym przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

W przypadku, gdy dana osoba otrzymała choć część należnej jej kwoty, to może ona dochodzić uzupełnienia tej kwoty do pełnej wysokości zachowku. Przykładowo, jeśli danej osobie należał się zachowek w kwocie 10.000 zł, a otrzymała tylko darowiznę w kwocie 3.000 zł, to ma prawo domagać się jeszcze 7.000 zł.

WYSOKOŚĆ ZACHOWKU

Co do zasady zachowek należny jest w wysokości stanowiącej równowartość połowy wartości udziału spadkowego, który by przypadł osobie uprawnionej do zachowku w przypadku dziedziczenia ustawowego. Od tej zasady jest jednak odstępstwo – mianowicie jeżeli osoba uprawniona do zachowku jest trwale niezdolna do pracy albo jeżeli zstępny jest małoletni, to wóczas zachowek należny jest w wysokości stanowiącej równowartość 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Stan trwałej niezdolności do pracy oraz małoletniości należy badać na chwilę śmierci spadkodawcy.

Jak wynika z powyższego, podstawę obliczenia wysokości zachowku stanowi wartość udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu do zachowku w przypadku dziedziczenia ustawowego. Wielkość tego udziału, określaną w postaci ułamka, należy każdorazowo określać odrębnie dla każego uprawnionego, zgodnie z regułami dziedziczenia ustawowego (należy hipotetycznie ustalić jaka część majątku spadkowego przypadłaby uprawnionemu do zachowku, gdyby doszło do dziedziczenia na podstawie ustawy), z tym zastrzeżeniem, że przy ustalaniu udziału spadkowego uwzględniać należy także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast pominąć należy spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

W celu ustalenia konkretnej wysokości zachowku należy odpowiednio połowę (co do zasady) albo 2/3 (w przypadku trwale niezdolnych do prazy i małoletnich) udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, pomnożyć przez wartość tzw. substratu zachowku.

Na substrat zachowku składa się czysta wartość spadku, tj. różnica pomiędzy wartością aktywów (np. mieszkania, domu, samochodu) wchodzących w skład spadku a wartością pasywów (długów – zadłużenie kredytowe, koszty pogrzebu) spadkowych, z pominięciem wartości zapisów zwykłych i poleceń (pomimo, że stanowią one długi spadkowe). Do tego doliczyć należy wartość zapisów windykacyjnych oraz dokonanych przez spadkodawcę darowizn (za wyjątkiem drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych oraz darowizn na rzecz osób trzecich dokonanych przed więcej niż 10 laty od daty śmierci spadkodawcy).

Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się natomiast darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych – nie dotyczy to jednak darowizny uczynionej na mniej niż 300 dni przed urodzeniem zstępnego.

Z kolei przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Czystą wartość spadku na potrzeby ustalenia wysokości zachowku oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku i według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku.

ZALICZENIA NA POCZET ZACHOWKU

Nie zawsze uprawniony do zachowku ma prawo domagać się go w całości. Ustawodawca zdecydował bowiem, że wartość otrzymanych zapisów windykacyjnych oraz darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zaliczać trzeba na poczet należnego zachowku. W przypadku dalszych zstępnych (wnuków, prawnuków) na poczet ich zachowku zalicza się również wartość zapisów windykacyjnych oraz darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz ich wstępnych (rodziców, dziadków).

W przypadku zstępnych dodatkowo na poczet zachowku zalicza się także poniesione przez spadkodawcę na jego rzecz koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

OBNIŻENIE ZACHOWKU

Przyjmuje się, że w pewnych szczególnych i wyjątkowych sytuacjach, dopuszczalne jest obniżenie należnego zachowku z uwagi na tzw. zasady współżycia społecznego. Prawo do zachowku służy bowiem urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych. Nie można jednak pomijać zachowań uprawnionego do zachowku, które wskazują na to, jak ten wywiązywał się ze swych obowiązków, zwłaszcza rodzinnych, względem najbliższych, ze szczególnym uwzględnieniem spadkodawcy.

ODSETKI OD ZACHOWKU

Z uwagi na to, że roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym, ale bez określenia w nim terminu płatności, ewentualne odsetki za opóźnienie będą biec dopiero od terminu płatności wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty.

OSOBA ZOBOWIĄZANA DO ZAPŁATY ZACHOWKU

Zachowku można domagać się w pierwszej kolejności od spadkobiercy. W praktyce najczęściej będzie chodzić o spadkobiercę testamentowego, który nabył spadek z pominięciem innych osób, które dziedziczyłyby na podstawie ustawy, tzn. gdyby testament nie został sporządzony. Może się jednak zdarzyć, że do zapłaty zachowku będzie zobowiązany również spadkobierca ustawowy – np. w przypadku kiedy osoba uprawniona do zachowku została wyłączona od dziedziczenia na mocy testamentu negatywnego, o ile taka osoba nie została również wydziedziczona. Może również zachodzić taka sytuacja, że uprawniony, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego zachowku, gdyż spadkodawca za życia rozdysponował majątek darowiznami na rzecz pozostałych spadkobierców. Wówczas ma on przeciwko tym współspadkobiercom roszczenie o pokrycie zachowku albo jego uzupełnienie.

W dalszej kolejności, zachowku można dochodzić od zapisobiercy windykacyjnego (osoby, która otrzymała zapis windykacyjny), a następnie od osoby, która otrzymała od spakodawcy darowiznę doliczoną do spadku. Może się bowiem okazać, że spadkodawca cały majątek rozdysponował w testamencie poprzez zapisy windykacyjne lub jeszcze przed śmiercią wszystko darował, przez co spadkobierca nic nie otrzymał, albo otrzymał mniej niż wystarczy na pokrycie zachowków.

OGRANICZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA ZACHOWEK

Nie zawsze zobowiązany do zapłaty zachowku musi go pokryć w całości. Zdarza się bowiem tak, że osoba zobowiązana do zachowku jednocześnie sama jest uprawniona do jego otrzymania. W takim wypadku jej odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.

Natomiast zapisobieraca windykacyjny, który sam nie jest uprawniony do zachowku, obowiązany jest do zapłaty zachowku tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego. Jeżeli osoba ta jest jednocześnie uprawniona do zachowku, analogicznie jej odpowiedzialność ograniczona jest tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.

Podobnie jest z obdarowanym. Jest on obowiązany do zapłaty zachowku tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny, a gdy sam jest uprawniony do zachowku – tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek

Nadto, spośród kilku obdarowanych obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność za zachowek tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać zachowku od osoby, która została obdarowana później.

DO KIEDY MOŻNA DOMAGAĆ SIĘ ZACHOWKU?

Zachowek warto w pierwszej kolejności dochodzić na drodze polubownej. Najczęściej bowiem osobą zobowiązaną do jego uregulowanie jest członek rodziny. Warto zatem zawsze spróbować się dogadać. 

Jeśli jednak okaże się to niemożliwe, niezbędnym jest skierowanie sprawy na drogę sądową. Należy jednak pamiętać, że roszczenie o zachowek podlega przedawnieniu. Termin przedawnienia wynosi 5 lat i co do zasady liczony jest od ogłoszenia testamentu, ale w przypadku roszczeń przeciwko zapisobiercom windykacyjnym lub obdarowanym termin ten liczony jest od śmierci spadkodawcy.

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl, bazując na swoim doświadczeniu, przygotowali również inne artykuły dotyczące spraw spadkowych, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników. Poniżej przedstawiamy jeden z nich:

• Wydziedziczenie – na czym polega i kiedy jest bezskuteczne?

ADWOKAT DO SPRAWY O ZACHOWEK

Prawnicy kancelarii prowadzą dla Klientów sprawy o zachowek, jak również bronią Klientów pozwanych o jego zapłatę przed Sądami w Małopolsce, na Śląsku oraz w województwach Świętokrzyskim i Podkarpackim.

Jeśli są Państwo w podobnej sytuacji zapraszamy do kontaktu z adwokatem Pawłem Zawartką, adwokatem Michałem Śmiglem lub adwokat Magdaleną Walkiewicz, którzy udzielą profesjonalnej porady i pomogą sprawnie przeprowadzić postępowanie.

Z kancelarią adwokacką można skontaktować się telefonicznie pod numerem 790494135 lub za pośrednictwem formularza kontaktowego:

adwokat zachowek Kraków, adwokat zachowek Wieliczka, adwokat zachowek Miechów, adwokat zachowek Bochnia, adwokat zachowek Katowice, adwokat zachowek Jaworzno, adwokat zachowek Niepołomice

Artykuł Zachowek pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Zacznijmy od przypomnienia, że w polskim prawie istnieją dwa porządki dziedziczenia – testamentowy i ustawowy. Oba są wyrazem realizacji konstytucyjnego prawa do dziedziczenia i prawa własności. Konstytucja wyraźnie stanowi, że Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia (art. 21 ust.1 oraz art. 64 Konstytucji). Prawo dziedziczenia to nie tylko możliwość sukcesji na podstawie testamentu czy ustawy, ale przede wszystkim gwarancja na pozostanie własności danej osoby, w rękach wskazanych przez nią spadkobierców.

DZIEDZICZENIE TESTAMENTOWE 

Państwo chroni dziedziczenie przede wszystkim przez umożliwienie obywatelom zrealizowania ich woli po śmierci, a więc przez swobodę testowania. Każda osoba fizyczna, która jest pełnoletnia i ma pełną zdolność do czynności prawnych (nie jest ubezwłasnowolniona), ma prawo sporządzić testament w którym dokona rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Jeżeli spadkodawca pozostawił taki testament, to wówczas dziedziczenie majątku po nim, nastąpi na podstawie testamentu- a więc w sposób zgodny z jego wolą (pomijam teraz kwestię ważności takiego testamentu bo to temat na oddzielny artykuł). Spadkodawca może w testamencie rozporządzić swoim majątkiem w sposób całkowicie dowolny – może więc wskazać inny krąg spadkobierców niż ustawowy, może ustanowić spadkobiercą osobę całkowicie obcą, może powołać do dziedziczenia jedną lub kilka albo nawet kilkadziesiąt osób w wybranym przez siebie udziale ułamkowym. A prawo gwarantuje mu ochronę realizacji wszelkich rozporządzeń wynikających z testamentu.

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

Jeżeli natomiast spadkodawca zmarł nie pozostawiając testamentu, wówczas dziedziczenie majątku spadkodawcy odbywa się na podstawie ustawy – tj. zgodnie z porządkiem dziedziczenia uregulowanym w Kodeksie Cywilnym (Księga IV Kodeksu Cywilnego – Spadki). W tym wypadku spadek przypada osobom najbliższym spadkodawcy. Jest to przejaw realizacji zasady ochrony rodziny spadkodawcy na wypadek jego śmierci.

Dla większości z nas pewnie testament wydaje się lepszą opcją – w końcu chcemy sami zdecydować, co stanie się z naszym majątkiem po śmierci.

ALE….

Czy faktycznie możemy w nieograniczony sposób decydować o losach naszego majątku po śmierci?

Otóż nie. Testament daje nam możliwość wybrania „głównego beneficjenta/-ów” naszego majątku, ale prawo w równym stopniu co dziedziczenie, chroni też rodzinę jako podstawową jednostkę społeczną. I dlatego ustawodawca wprowadził instytucję „zachowku”. Jest to część spadku, która obowiązkowo przypada najbliższym członkom naszej rodziny, na wypadek gdybyśmy „zapomnieli” o nich w testamencie. Zachowek to taki wypracowany przez lata kompromis pomiędzy dziedziczeniem ustawowym, a testamentowym. Nawiasem mówiąc na ziemiach polskich, przez długi czas, nie znano w ogóle testamentów. Do schyłku XII w. dominowało dziedziczenie na zasadzie więzów krwi. Rodzina była wówczas nie tylko najważniejszą komórką społeczną ale i wspólnotą majątkową. Śmierć jednego z jej członków, powodowała rozłożenie jego części majątku na pozostałych. Pierwsze testamenty pojawiły się dopiero na początku XIII w.

KOMU NALEŻY SIĘ ZACHOWEK?

Zachowek należy się wyłącznie zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. A więc jak widać zachowek przysługuje tylko bardzo wąskiej grupie osób – najbliższych spadkodawcy. Co więcej – należy im się wyłącznie wówczas, gdyby w razie braku testamentu, byli powołani do spadku z ustawy.

Przykładowo:    Piotr N. (mąż i ojciec trójki dzieci) zapisuje w testamencie cały majątek swojemu koledze.

Zachowek będzie przysługiwał żonie i dzieciom ponieważ gdyby mąż nie zostawił testamentu, to oni byliby powołani do spadku z ustawy.

Zachowek nie będzie przysługiwał rodzicom spadkodawcy (mimo że są oni w ustawowej grupie uprawnionych do zachowku) ponieważ gdyby spadkodawca nie zostawił testamentu, to i tak nie byliby powołani do spadku z ustawy.

ILE WYNOSI ZACHOWEK?

Co do zasady zachowek wynosi ½ wartości udziału spadkowego który przysługiwałby uprawnionemu w przypadku dziedziczenia ustawowego. Ale jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – zachowek wynosi 2/3  wartości tego udziału.

POMINIĘCIE W TESTAMENCIE A WYDZIEDZICZENIE – JAKA RÓŻNICA?

Wreszcie dochodzimy do sedna. Tylko wydziedziczenie jest pozbawieniem prawa do zachowku! Pominięcie w testamencie nie oznacza wydziedziczenia i nie pozbawia Cię zachowku. Jeżeli nie zostałeś uwzględniony w testamencie przez członka najbliższej rodziny, a jesteś w kręgu osób uprawnionych do zachowku po tej osobie, to możesz się domagać zachowku od spadkobierców testamentowych.

POMINIĘCIE W TESTAMENCIE ≠ WYDZIEDZICZENIE

Pominięcie w testamencie = MASZ PRAWO do zachowku

Wydziedziczenie = NIE MASZ PRAWA do zachowku

KIEDY MOŻNA WYDZIEDZICZYĆ BLISKĄ OSOBĘ?

Sens wydziedziczenia wyraża się w konieczności zapewnienia możliwości wyeliminowania z obrotu prawnego sytuacji, kiedy uzyskanie korzyści ze spadku przez określoną osobę byłoby w powszechnym odczuciu niesłuszne. Wydziedziczenie pozbawia uprawnionego jakichkolwiek korzyści ze spadku. Skutki wydziedziczenia są więc drastyczne i dlatego ustawodawca przewidział możliwość wydziedziczenia wyłącznie w trzech przypadkach, tj. gdy uprawniony do zachowku:

1)         wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2)         dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności albo rażącej obrazy czci;

3)         uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wbrew pozorom więc, nie jest wcale tak łatwo kogoś wydziedziczyć. Nie można pozbawić uprawnionego zachowku tylko dlatego że jesteśmy skonfliktowani albo nie utrzymujemy z nim kontaktów na własne życzenie. „Wydziedziczony” musi na to naprawdę zasłużyć. Musi dopuścić się jednego z trzech opisanych wyżej ciężkich przewinień wobec testatora, aby wydziedziczenie było skuteczne.

JAK DOKONAĆ WYDZIEDZICZENIA?

Po pierwsze oświadczenie o wydziedziczeniu musi być zawarte w testamencie. Nie ma innej możliwości wydziedziczenia.

Ustawodawca nie narzucił żadnych wymogów, co do sposobu sformułowania rozrządzenia o wydziedziczeniu w testamencie. Treść tego oświadczenia może być dowolna, byleby wynikała z niej w sposób dostateczny wola pozbawienia konkretnej osoby zachowku, z podanego przez testatora powodu.

Przyjmuje się, że spadkobierca wydziedziczony, powinien zostać wskazany, w sposób analogiczny do określenia osoby spadkobiercy powołanego do spadku . Jego tożsamość nie może budzić wątpliwości. Najlepszym rozwiązaniem jest podanie jego imienia i nazwiska.

I wreszcie  powód wydziedziczenia musi być możliwy do skonkretyzowania na podstawie testamentu. Nie można go domniemywać.

JAK PODWAŻYĆ WYDZIEDZICZENIE?

Jeżeli czujesz że zostałeś wydziedziczony w testamencie w sposób nie spełniający powyższych wymogów, tj.

1. wydziedziczenie nie zostało zawarte w testamencie
2. podstawa wydziedziczenia nie wynika wprost z testamentu
3. podstawa wydziedziczenia nie mieści się we wskazanych wyżej trzech przesłankach
4. wskazana przyczyna wypowiedzenia nie jest zgodna z prawdą

możesz a nawet powinieneś podważać wydziedziczenie poprzez domaganie się zachowku.

I JESZCZE JEDNA WAŻNA RZECZ – WYDZIEDZICZENIE JEST ZAWSZE BEZSKUTECZNE JEŻELI PO WYDZIEDZICZENIU SPADKODAWCA CI PRZEBACZYŁ!!!!!!

Choćby więc spadkodawca nie zmienił testamentu lub go nie odwołał, to wykazanie przez Ciebie faktu przebaczenia przez Spadkodawcę, skutkuje tym że nie możesz być wydziedziczony.

PODSUMOWANIE

Potoczne znaczenie terminu „wydziedziczenie” odbiega zdecydowanie od jego istoty ustawowej i nie może być utożsamiane z pominięciem w testamencie uprawnionego do zachowku. Jeżeli zostałeś (-aś) pominięta przez najbliższą osobę w testamencie to dalej możesz domagać się zachowku.

Konieczność spełnienia  rygorystycznych przesłanek wymienionych przez ustawę w celu wydziedziczenia uprawnionego powoduje, że w dużej mierze wydziedziczenia dokonane w testamentach okazują się nieskuteczne. Dlatego jeżeli masz wątpliwości odnośnie skuteczności wydziedziczenia lub potrzebujesz dodatkowych informacji, skontaktuj się poprzez poniższy formularz kontaktowy:

[contact-form-7]

Artykuł Wydziedziczenie – na czym polega i kiedy jest bezskuteczne? pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.