Nierzadko zdarza się, że nawet pomimo uzyskania prawomocnego nakazu zapłaty lub wyroku zasądzającego od dłużnika, działającego w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, dochodzoną w pozwie należność pieniężną, a następnie wszczęcie wobec spółki egzekucji, roszczenia wierzyciela nie zostaną zaspokojone. Bardzo często bowiem majątek spółki okazuje się być niewystarczający lub nie ma go praktycznie w ogóle, przez co komornik umarza wszczęte wobec spółki postępowanie egzekucyjne pomimo braku wyegzekwowania całości należności wierzyciela (bezskuteczna egzekucja częściowo lub całkowicie).

MOŻLIWOŚĆ POZWANIA CZŁONKÓW ZARZĄDU

Wielu nie jest jednak świadomych, że bezskuteczna egzekucja wobec spółki z o.o. nie oznacza jeszcze, że nie ma już żadnych szans na odzyskanie pieniędzy. Z pomocą przychodzi bowiem ustawodawca, który w art. 299 § 1 k.s.h. postanowił, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.

Z powyższego wynika zatem prosty wniosek, że w przypadku kiedy egzekucja wobec spółki nie przyniesienie oczekiwanego rezultatu pozwać należy członków zarządu dłużnej spółki.

KOGO KONKRETNIE MOŻNA POZWAĆ?

Pytanie, jakie w tym miejscu od razu się nasuwa, to, których członków zarządu należy pozwać?

Odpowiedzialność na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. ponoszą osoby, które były członkami zarządu spółki w czasie istnienia zobowiązania (ściślej rzecz ujmując – w czasie istnienia podstawy tego zobowiązania, np. umowy), którego egzekucja okazała się nieskuteczna, przy czym nie jest istotne, czy wierzytelność wobec spółki była wymagalna za kadencji danego członka zarządu, ani też, czy została stwierdzona w tym czasie wyrokiem/nakazem zapłaty, ani tym bardziej, czy w czasie pozostawania przez tę osobę w zarządzie egzekucja okazała się bezskuteczna. Ważnym jest tylko, żeby w chwili kiedy dana osoba była jeszcze członkiem zarządu zaistniały podstawy do ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki, a mimo to nie wystąpiono ze stosownym wnioskiem. Podstawy do złożenia takiego wniosku (niewypłacalność spółki) mogą zresztą występować nawet przed powstaniem zobowiązania wierzyciela, którego egzekucja później okazała się być bezskuteczna. Przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje bowiem zobowiązania spółki istniejące w chwili powstania przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jak też zobowiązania powstałe dopiero po spełnieniu się tych przesłanek.

W związku z tym, jeżeli od momentu zawarcia umowy z wierzycielem skład zarządu dłużnej spółki był ciągle ten sam, to osoby te ponoszą odpowiedzialność na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Jeżeli natomiast skład zarządu uległ zmianie po powstaniu zobowiązania (tzn. po zawarciu umowy), to oprócz aktualnych członków zarządu, również poprzedni członkowie zarządu ponosić będą odpowiedzialność, jeżeli w chwili ustąpienia przez nich ze stanowiska już zachodziły podstawy do ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki.

Jest tak dlatego, że odpowiedzialność członków zarządu z art. 299 § 1 k.s.h. stanowi sankcję za kierowanie sprawami spółki w sposób niekorzystny dla wierzyciela, który doprowadził do bezskuteczności przysługującej mu wierzytelności, czego wyrazem był brak złożenia we właściwym czasie wniosku o upadłość lub o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki.

W związku z tym odpowiedzialność przewidzianą w powołanym przepisie ponoszą osoby, które były członkami zarządu w czasie właściwym dla ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego. Objęcie tych osób odpowiedzialnością także za niewymagalne zobowiązania spółki, uzasadniona jest tym, że ogłoszenie upadłości, o które członek zarządu powinien był wystąpić w celu przeciwdziałania bezskuteczności egzekucji, spowodowałoby wymagalność także zobowiązań niemających dotychczas tej cechy. Stąd chodzi zarówno o uprzednich, jak i obecnych członków zarządu.

Istotnym jest jednak, że członkowie zarządu nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe po zakończeniu pełnienia przez nich funkcji, co jednak nie oznacza, że data ta powoduje ustanie ich odpowiedzialności za zobowiązania, które powstały przed tą datą.

Dodać przy tym trzeba, że z faktu, iż członek zarządu jest równocześnie wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie wynika jego zwolnienie z odpowiedzialności na podstawie w art. 299 § 1 k.s.h. (tak. wyrok SN z 14 lutego 2003 roku, sygn. akt: IV CKN 1779/00).

Wreszcie wskazać należy, że pozew może być również skierowany wobec tzw. „figuranta”. Osoba, która bez przymusu, groźby lub podstępu, wyraziła zgodę na powołanie go do zarządu spółki, ze świadomością, że pełnić będzie jedynie rolę „figuranta”, a następnie godziła się na taki stan rzeczy, w pełni ponosi ryzyko działalności takiej spółki, a w konsekwencji odpowiedzialność za długi spółki. Oddanie faktycznego zarządu spółką osobie spoza zarządu nie zwalnia takiej osoby od odpowiedzialności, w szczególności za niezgłoszenie w odpowiednim czasie wniosku o upadłość lub o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki.

Co oczywiste, członkiem zarządu jest zarówno Prezes Zarząd, Wiceprezes, jak i zwykły członek zarządu. Wobec tego, że ich odpowiedzialność jest solidarna, można pozwać każdego z nich z osobna, wszystkich razem, jak też tylko część z nich.

W praktyce decyzję odnośnie tego kogo faktycznie pozwać podjąć należy w oparciu o informację odnośnie sytuacji majątkowej tych osób. Nie ma bowiem sensu pozywać kogoś, jeżeli oczywistym jest, że dana osoba nie ma żadnego majątku. W tym wypadku wierzyciel zyskałby jedynie dodatkowy kawałek papieru, który w rzeczywistości nie niósłby za sobą żadnej wartości.

PRZESŁANKI ODPOWIEDZIALNOŚCI CZŁONKÓW ZARZĄDU

Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu są tak naprawdę tylko dwie. Pierwsza to istnienie, w czasie kiedy pozwany był członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nieuregulowanego zobowiązania tej spółki, stwierdzonego w tym czasie lub później tytułem egzekucyjnym (wyrokiem/nakazem zapłaty) wydanym na rzecz powoda. Druga to bezskuteczność egzekucji tego zobowiązania wobec spółki. Obie te przesłanki musi wykazać powód w pozwie.

Co do zasady wykazanie pierwszej z tych przesłanek polegać będzie na przedłożeniu do sądu tytułu wykonawczego (tj. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku/nakazu zapłaty) zwróconego przez komornika. Komornik zwracając taki tytuł wskazuje jaką należność wyegzekwował od dłużnika, o ile oczywiście w ogóle się to udało, co pozwoli ustalić w jakiej wysokość owo zobowiązanie nadal istnieje.

W przypadku kiedy skład zarządu dłużnej spółki ulegał zmianie niezbędnym będzie również przedłożenie dowodów wskazujących na datę powstania zobowiązania (np. umowę lub fakturę) i odpis zupełny krs dotyczący dłużnej spółki (dostępny na stronie https://ekrs.ms.gov.pl/web/wyszukiwarka-krs), z którego wynikać będzie skład osobowy zarządu spółki na przestrzeni lat. W ten sposób będzie możliwym wykazanie, że pozwany był członkiem zarządu w chwili istnienia danej wierzytelności.

Z kolei druga z ww. przesłanek, tj. bezskuteczność egzekucji, najczęściej wykazywana będzie za pomocą stosownego postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wszakże owo postępowanie prowadzone wobec spółki zakończyło się umorzeniem na skutek jego bezskuteczności.

Zasygnalizować jednak należy, że nie uzasadnia odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. sytuacja kiedy wierzyciel nie uzyskuje zaspokojenia ze względu na zaniechanie podjęcia egzekucji przeciwko spółce w stosownym czasie (tzn. zawinione opóźnienie w przeprowadzeniu tego postępowania), jak też nieskierowanie jej do całego majątku spółki. Wymaganie bezskuteczności egzekucji do całego majątku spółki nie może być jednak rozumiane dosłownie. Nie ma potrzeby kierowania egzekucji do tych składników majątku spółki, z których uzyskanie zaspokojenia jest w istniejących okolicznościach faktycznych nierealne.

CZEGO MOŻNA SIĘ DOMAGAĆ OD CZŁONKÓW ZARZĄDU

W pozwie skierowanym przeciwko członkom zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. można domagać się zapłaty:

• kwoty odpowiadającej wysokości zobowiązania spółki z tytułu należności głównej (np. zapłaty wynagrodzenia/ceny),
• skapitalizowanych odsetek za opóźnienie / odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych od kwoty wskazanej w punkcie 1),
• kosztów postępowania sądowego,
• kosztów postępowania egzekucyjnego,

które nie zostały zaspokojone z majątku spółki. Zasygnalizować należy, że w przypadku kiedy powód chce, aby roszczenie wobec członka zarządu objęło również niewyegzekwowane od spółki odsetki za opóźnienie / odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych od należności głównej objętej wyrokiem/nakazem zapłaty, to zobowiązany jest zsumować te odsetki i wyrazić je kwotowo.

Cała należność, o której mowa powyżej, musi zostać zsumowana i w ten sposób stanowić będzie należność główną dochodzoną przeciwko pozwanemu członkowi zarządu. Od kwoty tej powód ma prawo naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie (nie można ich mylić z odsetkami od należności głównej przysługującej wobec spółki). Stąd też czasem zasadnym jest, aby przed skierowaniem pozwu do sądu, wezwać członka zarządu do zapłaty powyższej należności. W ten sposób szybciej rozpocznie biec termin, od którego należy naliczać odsetki. Wówczas jednak należy wziąć pod uwagę to, że w ten sposób członek zarządu zyska wiedzę o planowanych wobec niego czynnościach i być może podejmie działania mające na celu ukrycie majątku.

DO JAKIEGO SĄDU KIEROWAĆ SPRAWĘ

Sprawy o roszczenia dochodzone na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. są sprawami gospodarczymi, tym samym podlegają one rozpoznaniu przez wydziały gospodarcze sądów rejonowych i okręgowych.

O tym czy sprawę rozpoznawać będzie sąd rejonowy, czy okręgowy, decydować będzie wysokość żądanej kwoty. Jeśli żądanie będzie ponad 75.000,00 zł, to sprawa podlegać będzie kognicji sądu okręgowego. Sprawa o niższą kwotę rozpoznawana będzie przez sąd rejonowy.

Spornym zagadnieniem jest natomiast właściwość miejscowa sądu. W doktrynie przyjmuje się bowiem co do zasady, że w przypadku roszczeń z art. 299 § 1 k.s.h. pozew przeciwko członkowi zarządu powinien być wniesiony do sądu właściwego ze względu na jego miejsce zamieszkania, a nie siedzibę spółki (jak stanowi art. 298 k.s.h.). Odmienne stanowisko zajął jednak Sąd Najwyższy w uchwale z 22 września 1995 roku (sygn. akt: III CZP 120/95), przyjmując, że sądem wyłącznie właściwym w takich sprawach jest sąd siedziby spółki według art. 298 k.s.h.

W praktyce jednak rozbieżność ta może nie mieć większego znaczenia. Najczęściej bowiem członkowie zarządu zamieszkują na terenie podlegającym właściwości sądu ustalonej według siedziby spółki, zwłaszcza, że wydziały gospodarcze sądów najczęściej obejmują obszar właściwości kilku sądów rejonowych. Innymi słowy, może się okazać, że sprawa należałaby do właściwości tego samego sądu gospodarczego (wydziału gospodarczego sądu rejonowego lub gospodarczego) ustalonej zarówno z uwagi na siedzibę spółki, jak i miejsce zamieszkania członka zarządu.

Nadto, skierowanie pozwu do niewłaściwego miejscowo sądu jest uchybieniem uwzględnianym przez sąd tylko na zarzut pozwanego i prowadzi jedynie do przeniesienia sprawy do sądu właściwego.

OBRONA POZWANEGO CZŁONKA ZARZĄDU

Pozwany członek zarządu nie jest jednak pozbawiony możliwości obrony. Przede wszystkim może on twierdzić, że nie był on członkiem zarządu w chwili kiedy istniała wierzytelność powoda (stąd istotnym jest upewnienie się co do tego kogo należy pozwać), albo że dłużna spółka ma dostateczny majątek pozwalający na zaspokojenie wierzytelności powoda (stąd istotnym jest zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, a nie ograniczenie egzekucji jedynie do części majątku).

Ponadto, zgodnie z art. 299 § 2 k.s.h., członek zarządu może się uwolnić od swojej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:

• we właściwym czasie zgłoszono (niekoniecznie on sam to musiał uczynić) wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego,
• niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy,
• wierzyciel nie poniósł szkody pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu.

Zgodnie natomiast z paragrafem 4 omawianego artykułu członkowie zarządu nie ponoszą także odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia takiego wniosku powstał w czasie prowadzenia egzekucji.

Szerzej piszemy o tym w artykule pod tym linkiem: https://maszprawo.edu.pl/jak-uniknac-odpowiedzialnosci-za-dlugi-spolki-z-o-o/.

PRZEDAWNIENIE ROSZCZEŃ

W orzecznictwie przyjmuje się, że roszczenie przeciwko członkowi zarządu przedawnia się z upływem 3 lat od chwili powzięcia przez wierzyciela informacji o bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Najczęściej termin ten liczyć należy od chwili doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania, jednakże pozwany może próbować udowodnić, że wierzyciel wiedze o bezskuteczności egzekucji (a dokładniej braku dostatecznego majątku spółki) powziął wcześniej, np. z pisma informacyjnego komornika, że dłużna spółka nie ma żadnego majątku.

ZAKOŃCZENIE

Adwokaci z kancelarii Śmigiel Zawartka Walkiewicz pomagają Klientom odzyskać należności od członków zarządu niewypłacalnej spółki. Reprezentują oni Klientów przed Sądami w Małopolsce, na Śląsku oraz w województwach Świętokrzyskim i Podkarpackim.

Jeśli są Państwo w podobnej sytuacji zapraszamy do kontaktu z adwokatem Pawłem Zawartką, adwokatem Michałem Śmiglem lub adwokat Magdaleną Walkiewicz, którzy udzielą profesjonalnej porady i pomogą sprawnie przeprowadzić postępowanie.

Z kancelarią adwokacką można skontaktować się telefonicznie pod numerem 790494135 lub za pośrednictwem formularza kontaktowego:

Artykuł Bezskuteczna egzekucja wobec spółki z o.o. pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Żyjemy w czasach kiedy ludzie bardzo często zaciągają kredyty (pożyczki). Stało się to już niejako normą. Zdarza się również, że z różnorakich powodów (często niezawinionych) niektórzy przestają je spłacać. Wówczas bank (czy parabank w przypadku pożyczek) nie jest z tego faktu zadowolony i zasypuje takie osoby stertą wezwań do zapłaty, wypowiada umowy, a potem kieruje sprawy do sądu. Ewentualnie sprzedaje swoje wierzytelności jakiemuś funduszowi, by odzyskać choć część pieniędzy , nie brudząc przy tym sobie rąk procesem sądowym. Koniec końców, przestając spłacać kredyt (pożyczkę) stajemy przed sytuacją, że któregoś dnia otrzymamy z sądu niestety ten nieszczęsny pozew. Pojawia się zatem pytanie, co w takiej sytuacji trzeba zrobić?

Najczęściej oprócz pozwu dostajemy z sądu również:

1. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (można powiedzieć, że jest to w standardzie przesyłane wraz z pozwem w tego typu sprawach), albo
2. nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym (to jest nakaz kosztowniejszy do zaskarżenia, wydawany np. w sprawach, w których przy okazji zawarcia umowy o kredyt/pożyczkę klient podpisał dodatkowo weksel in blanco na zabezpieczenie zwrotu pieniędzy), albo
3. wezwanie z sądu do złożenia odpowiedzi na pozew (rzadko, choć i taka sytuacja się zdarza).

CO ROBIĆ?

Teraz, zależnie od tego, który z wariantów występuje (tj. który z nakazów został nam doręczony, ewentualnie wezwanie do założenia odpowiedzi na pozew), TRZEBA DZIAŁAĆ SZYBKO i:

ad 1. złożyć sprzeciw od nakazu zapłaty, który jest bezpłatny,

ad 2. wnieść zarzuty od nakazu zapłaty, które niestety podlegają opłacie (3/4 opłaty od pozwu, tj. 3/4 z 5% dochodzonej należności),

ad 3 wysłać odpowiedź na pozew.

Każdą z tych czynności trzeba zrobić w ciągu 14 dni od doręczenia pism z sądu, przy czym do tego terminu wliczane są również weekendy. Nie chodzi zatem o 14 dni roboczych, co często jest mylone. Innymi słowy, jeśli pismo z sądu doręczono 14 stycznia 2019 roku, tj. w poniedziałek, to sprzeciw/zarzuty od nakazu zapłaty, czy odpowiedź na pozew, trzeba złożyć najpóźniej 28 stycznia 2019 roku, tj. w poniedziałek za dwa tygodnie. Można to zrobić albo osobiście na dzienniku podawczym w sądzie, z którego pisma zostały wysłane, albo na poczcie listem poleconym wysłanym na adres sądu.

SKUTKI ZANIECHANIA

Brak zaskarżenia nakazu zapłaty w powyższym terminie ma zaś taki skutek, że sprawa ulega zakończeniu i tak naprawdę, trudno będzie potem już to wszystko odwrócić (co nie znaczy, że nie będzie już to możliwe, ale o tym w innym artykule). Dlatego nie wolno przegapić tego terminu.

TREŚĆ SPRZECIWU / ZARZUTÓW / ODPOWIEDZI NA POZEW

Dobrze, ale co zatem należy napisać w tym sprzeciwie / zarzutach, czy odpowiedzi na pozew? Tak naprawdę, to zależy od danej sprawy.

Proces cywilny to postępowanie, które charakteryzuje się pewnymi regułami postępowania. Przede wszystkim powód (bank lub parabank) musi udowodnić przed sądem, że faktycznie przysługuje mu roszczenie względem pozwanego oraz jego wysokość. Można pokusić się o tezę, że w praktyce najważniejszym jest to, co zostało przedstawione i udowodnione przed sądem, a nie to jak było naprawdę. Nawet jeśli powództwo w rzeczywistości było zasadne, to z uwagi na pewne uchybienia po stronie powoda (np. niewystarczające dowody powołane w pozwie), nie mogło ono zostać uwzględnione przez sąd, a zatem musiało zostać oddalone w całości lub części. To zaś oznaczałoby wygraną klienta, który może i faktycznie powinien był zwrócić bankowi (lub parabankowi) jakieś pieniądze, ale dzięki zaniechaniom banku (parabanku), wytkniętym właśnie w sprzeciwie/zarzutach od nakazu zapłaty, odpowiedzi na pozew, czy później w toku procesu, został od tego uwolniony.

Takie zaś sytuacje, wbrew pozorom, nie zdarzają się rzadko. Banki (parabanki), czy fundusze, które skupiły wierzytelności banków (parabanków), starają się bowiem minimalizować swoje koszty i zlecają obsługę prawną kancelariom, które tego typu sprawy rozpatrują masowo, bez dogłębniejszej analizy, a nawet bez upewnienia się, czy roszczenie faktycznie przysługuje. Innymi słowy, pozwy kierowane przez banki (parabanki), czy fundusze, bardzo często są wadliwe. Jednakże bardzo rzadko sąd sam te błędy wychwyci. Trzeba sądowi w tym pomóc.

Najczęstsze błędy popełniane przez powodów w tego typu sprawach sprowadzają się do niewykazania, że: bank (parabank) w ogóle był uprawniony do wypowiedzenia umowy kredytu (pożyczki), że ją faktycznie wypowiedział, jaka jest wysokość wierzytelności, a w przypadku funduszy, niewykazania że w ogóle doszło do skutecznego przelewu konkretnej wierzytelności przysługującej wobec danej osoby. Często też powodowie nie wykazują, że osoby działające w imieniu banku (parabanku), czy funduszu, były do tego umocowane. Ma to zaś takie znaczenie, że takie czynności wówczas są bezskuteczne. Wreszcie, zdarzają się sytuacje, że dochodzone pozwem roszczenia są przedawnione.

To czy w konkretnej sprawie dopuszczono się uchybień zależy od analizy treści pozwu i załączonych do niego dokumentów.

*****

Współtworzący bloga adwokaci reprezentują klientów w sporach z bankami z całej Polski.

Jeśli są Państwo w podobnej sytuacji zapraszamy do kontaktu z adwokatem Pawłem Zawartką, adwokatem Michałem Śmiglem lub adwokat Magdaleną Walkiewicz, którzy udzielą profesjonalnej porady i pomogą sprawnie przeprowadzić postępowanie.

Z kancelarią adwokacką można skontaktować się telefonicznie pod numerem 790494135 lub za pośrednictwem formularza kontaktowego:

Artykuł Dostałem (-am) pozew o niespłacony kredyt. Co robić? pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

W życiu codziennym bardzo często zawieramy umowy, nawet nie mając tego świadomości. Najczęściej czynimy to ustnie (np. w sklepie spożywczym podchodząc do kasy z towarem) i w sposób dorozumiany (np. wchodząc do autobusu miejskiego i kasując bilet). Czasem przyjdzie jednak taki moment, że trzeba będzie zawrzeć umowę w bardziej utrwalonej formie, tzn. pisemnej lub notarialnej. Będzie to miało miejsce przede wszystkim w sytuacji kiedy zależeć nam będzie na pewnym potwierdzeniu faktu zawarcia umowy i treści uzgodnień stron, w szczególności w kontekście tego, co strony mają sobie wzajemnie świadczyć. Pozwoli to na uniknięcie niedomówień. Rozbudowywanie treści umowy, co byłoby niemożliwe w przypadku umów ustnych, czy dorozumianych, otwiera też pole do odpowiedniego zabezpieczenia interesów strony (np. poprzez wpisanie do umowy zapewnień drugiej strony, na których nam szczególnie zależy, wprowadzenie sankcji za niewykonanie postanowień umownych przez drugą stronę, czy mechanizmów wycofania się z umowy, która w perspektywie czasu okazała się być niekorzystna). W związku z powyższym rodzi się pytanie o to, jakie elementy powinna zawierać dobrze skonstruowana umowa.

OZNACZENIE RODZAJU UMOWY

Pierwszym elementem każdej umowy jest jej nazwa. Chodzi o oznaczenie rodzaju umowy, która jest zawierana przez strony. Nazwa ta w praktyce umieszczana jest na pierwszej stronie na samej górze dokumentu, na środku.

Przykładowy zapis nazwy umowy:

„Umowa sprzedaży”

Niejednokrotnie zdarza się , że strony błędnie oznaczą umową. Nie ma to jednak większego znaczenia, albowiem o rodzaju umowy ostatecznie decyduje jej treść, a nie nazwa. Przykładowo, nie zmieni charakteru umowy darowizny nazwanie umowy jako pożyczka, jeśli z jej treści wynikać będzie, że osoba otrzymująca pieniądze nie ma obowiązku ich zwracania. Często, aby uniknąć błędów, strony unikają doprecyzowania jaką umowę zawierając, ograniczając zapis w tym zakresie wyłącznie do zwrotu „Umowa”.

OZNACZENIE DATY I MIEJSCA ZAWARCIA UMOWY

Kolejnym elementem każdej umowy jest wskazanie daty i miejsca zawarcia umowy. Elementy te, obok nazwy, pozwalają później na identyfikacje umowy i ułatwiają odnoszenie się do konkretnej umowy.

Przykładowy zapis daty i miejsca zawarcia umowy:

„Zawarta dnia 14 stycznia 2019 roku w Krakowie”

W ocenie autora nie jest niezbędnym wskazywanie miejsca zawarcia umowy, niemniej jednak w praktyce również ten element jest podawany.

OZNACZENIE STRON

 Każda umowa musi zawierać oznaczenie stron. Niezbędnym jest bowiem wskazanie w umowie, kto ją zawiera. Przy oznaczaniu stron zalecane jest podawanie takich informacji jak: imię i nazwisko lub nazwa podmiotu, miejsce zamieszkania lub siedziba, nr PESEL lub nr KRS spółki. Informacje te będą przydatne, w przypadku kiedy zajdzie potrzeba skierowania sprawy na drogę sądową. W przypadku kiedy natomiast powstanie konflikt pomiędzy stronami, drugą strona nie będzie już tak chętna do ujawniania swoich danych, przez co zasadnym jest ich uzyskanie na jak najwcześniejszym etapie.

Ważne jest również zadbanie o prawidłowe zapisanie reprezentacji danego podmiotu. Osoby prawne (np. spółki) działają bowiem przez swoje organy (np. zarząd), co wynika z odpisu KRS spółki. (dostępnego m.in. pod poniższym adresem) Osoby fizyczne (czyli np. Jan Kowalski), jak też osoby prawne, mogą również działać przez pełnomocników (wówczas powinni oni się legitymować odpowiednim pełnomocnictwem).

Przykładowy zapis oznaczenia stron:

„Umowa zawarta pomiędzy:

Janem Kowalskim, zam. ul. Sprawiedliwa 10/10, 30-300 Kraków, legitymującym się dowodem osobistym ABC 12345, wydanym przez Prezydenta Miasta Krakowa, PESEL: 01234567890,

Reprezentowanym przez pełnomocnika – Piotra Nowaka (pełnomocnictwo stanowi załącznik do umowy)”

OŚWIADCZENIA STRON

Oświadczenia stron są bardzo istotnym elementem umowy. Pozwalają one bowiem dookreślić przedmiot umowy, jak też pozwalają na zapisanie tych kwestii, które strona chce uzyskać od drugiej strony. W oświadczeniach tych najczęściej umieszczane są informacje o stanie faktycznym podawanym przez kontrahenta, jak też jego zapewnienia. W interesie strony jest zatem zawsze zadbanie o to, aby druga strona jak najszerzej i jak najdokładniej zapisała w umowie swoje oświadczenia.

Przykładowy zapis oświadczeń stron:

„Sprzedający oświadcza, że:

1. nie pozostaje w związku małżeńskim,
2. jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr 10, położonego w budynku nr 10, przy ulicy Sprawiedliwej w Krakowie, składającego się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki z wc, o łącznej powierzchni 75 m2, dla którego prowadzona jest księga wieczystą nr KR1P/00012345/0 (zwanego dalej: “Lokalem”), do którego przynależy komórka lokatorska o powierzchni 5 m2,
3. stan Lokalu wymaga generalnego remontu,
4. Lokal nie jest zajmowany przez osoby trzecie, jak też nikt nie jest w nim zameldowany na pobyt stały ani czasowy,
5. Lokal wolny jest od wszelkich obciążeń na rzecz osób trzecich, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonanie niniejszej umowy,
6. nie ma żadnych zaległości związanych z korzystaniem z Lokalu,
7. nie toczy się w stosunku do niego żadne postępowanie sądowe ani administracyjne, w tym egzekucyjne, zmierzające do odjęcia lub ograniczenia przysługującego prawa,
8. nie zawarł z osobami trzecimi żadnych umów zobowiązujących, w tym umowy najmu, lub rozporządzających, których przedmiotem byłoby prawo do Lokalu.”

albo:

„Wykonawca oświadcza, że

1. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wykonywaniu robót budowlanych, w tym remontów mieszkań oraz dysponuje wszelkimi koniecznymi dla wykonywania tej działalności koncesjami, zezwoleniami, atestami itp, a także wiedzą, doświadczeniem, umiejętnościami, personelem, wyposażeniem i innymi niezbędnymi środkami, w tym finansowymi, do należytego wykonania Umowy,
2. zapoznał się ze stanem Lokalu i warunkami, w których przebiegać mają pracę i nie wnosi z tego tytułu żadnych zastrzeżeń,
3. zapoznał się z dokumentacją projektową, na bazie której mają być wykonywane prace objęte Umową i nie zgłasza w tym zakresie żadnych zastrzeżeń, uznając że jest ona wystarczająca i prawidłowo na potrzeby realizacji Umowy
4. posiada odpowiednie przygotowanie i oprzyrządowanie, odpowiednio przeszkolił swój personel w zakresie prac objętych Umową oraz przepisów BHP”

OKREŚLENIE GŁÓWNYCH ŚWIADCZEŃ STRON

Najważniejszym elementem umowy jest określenie głównych świadczeń stron. To ten fragment umowy ma kluczowe znaczenie przy ustalaniu rodzaju umowy, a co za tym idzie, przepisów prawnych, które do danej umowy się stosuje. W tym zakresie zalecana jest szczególna staranność przy posłużeniu się właściwą terminologią, aby umowa nie rodziła żadnych wątpliwości co do zamiaru stron.

Przykładowy zapis określenia głównych świadczeń stron:

„Sprzedający sprzeda, a Kupujący kupi Lokal za cenę w kwocie 450.000,00 zł brutto”

albo:

„Inwestor zleca, a Wykonawca przyjmuje do realizacji wykonanie, zgodnie z załączoną do Umowy dokumentacją, remontu Lokalu polegającego na wykonaniu instalacji elektrycznej, wod-kan, gazowej oraz wykonaniu robót ogólnobudowlanych szerzej opisanych w załączniku do Umowy, za wynagrodzeniem w kwocie 100.000,00 zł netto, powiększone o aktualnie obowiązującą stawkę podatku VAT”

OKREŚLENIE SPOSOBU SPEŁNIENIA ŚWIADCZENIA

 Oprócz wskazania tego na czym polegać mają główne świadczenia stron, niezbędnym jest również wskazanie sposobu ich spełnienia. Chodzi przede wszystkim o wskazanie terminu płatności ceny/wynagrodzenia (ewentualnie rozłożenia na raty tej płatności), czy też rachunku bankowego, na który płatność ma zostać zrealizowana. Analogicznie wskazać należy termin wydania przedmiotu umowy, ewentualnie materiału, z którego ma być wykonany lub przy udziale jakich osób przedmiot umowy ma być zrealizowane (osobiście, czy przy pomocy podwykonawców). Oczywiście bardziej szczegółowe postanowienia w tym przedmiocie zależeć będą od rodzaju zawartej umowy.

Przykładowy zapis sposobu spełnienia świadczenia:

„Zapłata ceny przez Kupującego dokonana będzie w następujący sposób:

1) pierwsza część ceny, tj. kwota 300.000,00 zł płatna będzie w terminie 7 dni od podpisania Umowy na rachunek bankowy wskazany na wstępie umowy,

2) pozostała część ceny, tj. kwota 150.000,00 zł płatna będzie do dnia 20 marca 2018 roku na rachunek bankowy wskazany na wstępie umowy”

albo:

„Wykonawca wykona wszelkie prace w Lokalu przy wykorzystaniu własnych materiałów, narzędzi oraz sprzętu. Dla posłużenia się przez Wykonawcę osobami trzecimi niezbędna jest zgoda Inwestora”.

ZABEZPIECZENIE SPOSOBU SPEŁNIENIA ŚWIADCZEŃ PRZEZ STRONY

 Idealnym stanem jest, że każda ze stron wykonuje swoje zobowiązania zgodnie z treścią umowy. Rzeczywistość niestety nie jest tak piękna i zdarzają się sytuacje, gdy druga strona – pomimo zawarcia umowy – nie realizuje przyjętych na siebie zobowiązań. W związku z tym niezbędnym jest, aby strona zabezpieczyła się na taką okoliczność. Można zatem wierzytelność o zapłatę zabezpieczyć hipoteką na sprzedawanej nieruchomości, zastawem na rzeczy ruchomej, czy też zagwarantować sobie, że dłużnik, co do terminowej płatności, poddał się na rzecz wierzyciela rygorowi egzekucji wprost z aktu notarialnego, w trybie art. 777 k.p.c. Analogicznie również w przypadku kiedy druga strona zobowiązana jest do świadczeń niepieniężnych (np. wydania lokalu), można na nią nałożyć obowiązek zapłaty kary umownej.

Przykładowy zapis zabezpieczenia spełnienia świadczenia przez drugą stronę:

„W przypadku niewydania przez Sprzedającego Lokalu w terminie do 15 stycznia 2019 roku, Sprzedający zobowiązany będzie do zapłaty na rzecz Kupującego kary umownej w kwocie 0,01% ceny Lokalu za każdy dzień opóźnienia”.

UREGULOWANIE ODPOWIEDZIALNOŚCI STRON

 W umowach istotnym jest również określenie za co strony są względem siebie zobowiązane. Warto doprecyzować postanowienia regulujące odpowiedzialność np. z tytułu rękojmi oraz wprowadzić reżim odpowiedzialności z tytułu gwarancji. W ten sposób, gdyby przedmiot umowy okaże się wadliwy, strona będzie miała możliwość kierować do drugiej strony odpowiednie roszczenia.

Przykładowy zapis odpowiedzialności wykonawcy za przedmiot umowy:

„Wykonawca jest odpowiedzialny względem Inwestora z tytułu rękojmi za wadliwe wykonanie przedmiotu umowy, w tym użycie wadliwych materiałów, wyrobów, urządzeń i wyposażenia (dalej: „Wady”), które ujawnią się w okresie 5 lat od podpisania przez Inwestora bezusterkowego protokołu odbioru końcowego. Wykonawca zobowiązany jest do usunięcia wady w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o ujawnieniu się Wady. W razie nieusunięcia Wady w terminie Inwestor uprawniony będzie zlecić usunięcie Wady innemu wykonawcy na koszt i ryzyko Wykonawcy”.

OKREŚLENIE CZASU OBOWIĄZYWANIA UMOWY

 Niektóre umowy (np. najmu) z zasady są zawierane na pewien okres czasu. Mogą one obowiązywać do ściśle określonego dnia (np. przez okres roku od daty zawarcia) albo przez czas nieoznaczony.

Przykładowy zapis określający czas obowiązywania umowy:

“Umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony”

albo:

“Umowa będzie obowiązywać do dnia 20 marca 2019 roku”

OKREŚLENIE SPOSOBU ROZWIĄZANIE UMOWY

 Każda ze stron zawierając umowę powinna sobie zagwarantować możliwość jej zakończenia. Nie chodzi przy tym o możliwość jej rozwiązania w drodze porozumienia stron (gdyż taka opcja zawsze jest możliwa), tylko w drodze jednostronnej czynności, na wypadek gdyby porozumienie z drugą stroną nie było możliwe. Ustawodawca przewidział kilka sposobów doprowadzenia do ustania stosunku prawnego, w szczególności: wypowiedzenie umowy lub odstąpienie od niej. Czasem skorzystanie z tych sposobów możliwe jest na podstawie ustawy, czasem zaś niezbędnym jest wprowadzenie stosownych zapisów do umowy.

Przykładowe zapisy określający sposób rozwiązania umowy:

“Każda ze stron może wypowiedzieć Umowę z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia”

albo:

“Zleceniodawca może od umowy odstąpić w terminie 14 dni od podpisania Umowy”.

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

 Niemal każda umowa ma szereg postanowień, które zbiorczo można nazwać jako postanowienia końcowe. Chodzi przede wszystkim o wskazanie formy, w jakiej może być dokonana zmiana Umowy bądź jej rozwiązanie (najczęściej jest to forma pisemna pod rygorem nieważności, choć nie ma przeszkód by była inna forma). Dodatkowo regulowana jest kwestia ewentualnego prawa właściwego dla umowy, zapisu na sąd polubowny lub właściwości sądu do rozpoznania ewentualnych sporów na tle umowy. W ocenie autora nie ma potrzeby wskazywania, że w sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie znajdą przepis Kodeksu cywilnego, czy ustaw szczególnych – to bowiem wynika już z mocy prawa (o czym szczerzej jeszcze poniżej).

 Przykładowe zapisy postanowień końcowych:

“Wszelkie zmiany i uzupełnienia Umowy, jej rozwiązanie, w tym wypowiedzenie i odstąpienie, wymagają formy pisemnej, zastrzeżonej pod rygorem nieważności”

albo:

“Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron”

UZUPEŁNIENIE TREŚCI UMOWY PRZEZ PRZEPISY USTAWY

 Wreszcie wskazać należy, że na skutek zawarcia przez strony umowy pomiędzy jej stronami powstaje stosunek prawny (ogólnie rzecz ujmując stosunek ten określa prawa i obowiązki stron). Jednakże stosunek ten regulowany jest nie tylko samą treścią umowy, tzn. strony wiążą nie tylko postanowienia zawartej umowy, ale także właściwe przepisy ustawy. To jakie to są przepisy zależy tak naprawdę od tego jaka umowa została zawarta. Jeśli np. strony zawarły umowę sprzedaży, to do ustalenia ich praw i obowiązków zastosowanie będą mieć nie tylko postanowienia samej umowy, ale także przepisy Kodeksu cywilnego regulujące umowę sprzedaży, jak również przepisy ogólne Kodeksu cywilnego.

Jest tak dlatego, że art. 56 Kodeksu cywilnego stanowi, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.

Tym samym zawierając umowę, żeby ustalić swoją sytuację prawną, nie można ograniczyć się wyłącznie do lektury postanowień umownych. Trzeba również sięgnąć po przepisy prawa.

Z tego też powodu, jak wyżej to wskazano, nie ma potrzeby umieszczania w umowie zapisu, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepis Kodeksu cywilnego. Wynika to wszakże już z ww. art. 56 k.c.

UZUPEŁNIENIE TREŚCI UMOWY PRZEZ WZORZEC UMOWY

Treść zawartej przez strony umowy uzupełniana jest nie tylko przez przepisy ustawy, ale również przez obowiązujący u danego przedsiębiorcy wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umowy, wzór umowy, czy regulamin. Warunkiem jest jednak, aby przed zawarciem umowy został on doręczony drugiej stronie. W razie, gdy posługiwanie się wzorcem było czymś normalnym przy zawieraniu tego typu umów, to wzorzec ten wiąże drugą stronę także wtedy (a więc mimo braku jego doręczenia), gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udziałem konsumenta, chyba że chodzi o umowy powszechnie zawierane w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego.

Ustawodawca wprowadził przy tym zasadę pierwszeństwa umowy w stosunku do wzorca umowy. Oznacza to, że w razie sprzeczności pomiędzy treścią umowy a wzorcem, strony są związane umową. Innymi słowy wzorzec nie może zmieniać postanowień umownych, a jedynie może je uzupełniać. Gdy natomiast wzorzec umowy reguluje daną kwestię odmiennie niż sama umowa, to w tym zakresie nie ma on zastosowania.

W przypadku natomiast gdy obie strony umowy są przedsiębiorcami i stosują różne wzorce umowy, to zawarta przez nich umowa nie obejmuje tych postanowień wzorców, które są ze sobą sprzeczne. W pozostałym zakresie umowa jest uzupełniana postanowieniami obu wzorców. Gdy po otrzymaniu oferty zawarcia umowy strona niezwłocznie zawiadomi, że nie zamierza zawierać umowy na takich warunkach, to do zawarcia umowy nie dojdzie.

SPRZECZNOŚĆ UMOWY Z PRZEPISAMI USTAWY

Na koniec wskazać należy, że w przypadku kiedy zawierana przez strony umowa okaże się być sprzeczna z przepisami ustawy, albo będzie miała na celu jej obejście, to będzie ona nieważna, chyba że właściwy przepis szczególny przewidywać będzie inny skutek (np., że w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wejdą odpowiednie przepisy ustawy).

Jeśli nieważnością jest dotknięta tylko część umowy, to umowa w pozostałej części pozostaje w mocy, chyba, że z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

ZAMIESZCZENIE W UMOWIE POSTANOWIEŃ NIEDOZWOLONYCH

 W przypadku zawierania przez przedsiębiorce umowy z konsumentem należy uważać na tzw. postanowienia niedozwolone (abuzywne). Postanowienia, które nie są indywidualnie uzgodnione z konsumentem (najczęściej są to postanowienia zaczerpnięte z wzorca umowy), jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie wiążą go. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Co przy tym istotne, nawet jeżeli konkretne postanowienie umowne, jako abuzywne (niedozwolone), nie wiąże konsumenta, to strony są związane umową w pozostałym zakresie. Często może to prowadzić do sytuacji niekorzystnych dla przedsiębiorcy.

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl przygotowali również inne artykuły, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników. Poniżej przedstawiamy jeden z nich:

• Koronawirus a zawarte wcześniej umowy cywilnoprawne

*****

Współtworzący bloga adwokaci zajmują się przygotowywaniem umów dla Klientów z całej Polski.

Z kancelarią adwokacką można skontaktować się telefonicznie pod numerem 790494135 lub za pośrednictwem formularza kontaktowego:

Artykuł Jakie elementy powinna zawierać umowa? pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.