Epidemia koronawirusa nie wstrzymuje automatycznie płacenia alimentów.

Przede wszystkim musimy podkreślić, że mimo ogłoszenia na terenie RP stanu epidemii w związku z trwającą pandemią koronawirusa, a co za tym idzie – istniejącą stagnacją gospodarczą, a być może i utratą płynności finansowej lub źródła dochodu przez zobowiązanego do płacenia alimentów, okoliczność ta nie stanowi automatycznej podstawy do zaprzestania dalszego płacenia alimentów. Należy bowiem pamiętać, że obowiązek alimentacyjny wynika z konkretnego orzeczenia sądowego lub umowy, które doprecyzowują normę prawną nakazującą rodzicowi wydatkować na utrzymanie dziecka. Jak długo takie orzeczenie lub umowa pozostaje w mocy, tak długo obowiązek alimentacyjny pozostaje bez zmian. Ogłoszenie epidemii nic tu nie zmienia.

Innymi słowy, obecnie dłużnik alimentacyjny w dalszym ciągu jest zobowiązany do płacenia alimentów regularnie i w przewidzianym terminie. W przeciwnym wypadku, musi się liczyć z konsekwencją w postaci wszczęcia przeciwko niemu egzekucji komorniczej.

Obniżenie wysokości alimentów.

W sytuacji kiedy stan epidemii spowodował u zobowiązanego do alimentów np. utratę płynności finansowej (przykładowo: został zmuszony do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej lub działalność ta przestała przynosić jakikolwiek dochód) lub źródła dochodu (np. został zwolniony z pracy), ewentualnie istotne ich obniżenie (doszło do istotnego zmniejszenia wynagrodzenia) można natomiast rozważyć wystąpienie do sądu z pozwem o obniżenie alimentów, z uwagi na zmianę sytuacji materialnej.

Możliwość taką przewiduje art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi:

„W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.”

Jak wynika z treści ww. przepisu, przesłanką do zmiany wysokości alimentów określonych w orzeczeniu sądowym lub umowie dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, jest zmiana stosunków. Niewątpliwie zmianą taką jest obniżenie lub utrata dochodów dłużnika alimentacyjnego wywołane niemożnością podjęcia przez niego pracy lub nieosiąganiem wystarczającego dochodu do ich pokrycia spowodowane stanem zagrożenia epidemiologicznego. Dokładniej o obniżeniu alimentów pisaliśmy w tym artykule:

https://maszprawo.edu.pl/podwyzszenie-lub-obnizenie-alimentow/

Należy jednak pamiętać o dwóch rzeczach.

Po pierwsze, alimenty służyć mają zaspokajaniu bieżących uzasadnionych potrzeb dziecka. Może to się odbywać nawet kosztem rodzica. Wszakże dziecko nie jest w stanie utrzymać się samemu. Oznacza to, że nie jest możliwym niejako wygaszenie alimentów tylko z tego powodu, że rodzic utracił w chwili obecnej źródło dochodu. O wysokości alimentów decyduje bowiem nie tylko to ile rodzic aktualnie zarabia, ale również to jakie są jego możliwości zarobkowe, jak też to jakie są potrzeby dziecka. W konsekwencji obniżenie alimentów może być dokonane tylko do kwoty, która jest niezbędna do zapewnienia dziecku koniecznych środków utrzymania. Oznacza to, że jeśli na rodzicu ciążył obowiązek alimentacyjny na poziomie kilkuset złotych, to być może sąd – pomimo pogorszenia się sytuacji majątkowej – nie będzie skłonny do obniżenia alimentów, a tym bardziej do ich wygaszenia. Odmienna byłaby natomiast sytuacja, gdyby alimenty były ustalone na wyższym poziomie. Wówczas możliwym byłoby ich obniżenie do kwoty niezbędnej do zapewnienia dziecku priorytetowych potrzeb. Potrzeby zbytkowne dziecka (np. związane z rozwijaniem hobby itp.) musiałyby ustąpić miejsca sytuacji finansowej rodzica.

Warto jednak pamiętać, że w czasie pandemii, w związku z koniecznością ograniczenia aktywności obniżeniu mogły ulec uzasadnione koszty utrzymania uprawnionego do alimentów, co również ma wpływ na wysokość świadczenia.

Po drugie, stan zmiany stosunków (tj. pogorszenie sytuacji finansowej) powinien mieć charakter trwały. Nie może to być jedynie chwilowa trudność. Oczywiście kwestia ta jest niezwykle ocenna. Osoba zatrudniona lub prowadząca działalność gospodarczą w branży, która obecnie przeżywa poważny kryzys i brak jest perspektyw na to, aby w najbliższym czasie sytuacja ta się miała zmienić, łatwiej będzie mogła przekonać sąd do tego, że faktycznie doszło w jej wypadku do zmiany sytuacji. Podobnie też byłoby w przypadku osoby, która została zwolniona z pracy, a próby znalezienia przez nią nowej pracy okazały się bezskuteczne. Nie może natomiast chodzić o sytuację kiedy dana osoba bez problemu może znaleźć nową pracę. 

Oczywiście nie jest możliwym udzielenie odpowiedzi na pytanie, ile czasu wystarczy do tego, aby móc wystąpić do sądu z pozwem o obniżenie alimentów, powołując się na wspomnianą zmianę sytuacji. Nikt bowiem nie jest w stanie przesądzić, tego jak długo stan epidemii będzie trwał, a tym bardziej jak długo jego konsekwencje będą odbijać się na sytuacji finansowej Polaków. Nawet bowiem kiedy pandemia ustanie, to część firm może się już nie podnieść, wzrośnie bezrobocie i trudno będzie znaleźć zatrudnienie.

Dlatego też pozew o obniżenie alimentów należy traktować jako ostateczność, tzn. podjąć się tego dopiero jeśli nie uda się utrzymać płynności finansowej. Temu zaś służyć ma np. oferowana przez banki możliwość skorzystania z wakacji kredytowych, czy też ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach na czas epidemii

W ustawie z dnia 28 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, wprowadzono wiele narzędzi, które doraźnie mogą pomóc w utrzymaniu płynności finansowej, czy to pracowników czy przedsiębiorców. Wśród nich znalazły się takie rozwiązania jak chociażby:

• świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy;
• świadczenia o wypłatę ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;
• świadczenia na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy, którym pracodawca wypłaca wynagrodzenie obniżone nie więcej niż o 50%, nie niższe jednak niż w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, z uwzględnieniem wymiaru czasu pracy;
• poręczenia i gwarancje spłaty kredytów udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego na wniosek przedsiębiorcy;
• ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych;
• ulgi w spłacie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, etc…

Powyżej wymieniliśmy tylko kilka przykładowych rozwiązań wprowadzonych przez ustawodawcę, ale warto zapoznać się z całą treścią ustawy, gdyż wprowadza wiele udogodnień i ułatwień finansowych zarówno dla pracowników jak i pracodawców. Może się więc okazać, że nie będziesz zobowiązany do zapłaty innych zobowiązań, a dzięki temu będziesz w stanie regularnie spłacać alimenty, bez narażania się na egzekucję komorniczą.

W trakcie epidemii niezmiennie funkcjonuje również fundusz alimentacyjny, który jest jakimś rozwiązaniem, gdyby rodzina utraciła płynność.

*****

W razie pytań czy wątpliwości zapraszamy do kontaktu przez poniższy formularz kontaktowy. Zachęcamy również do przeczytania innych artykułów przygotowanych przez naszych prawników, które mogą się okazać pomocne w innych sprawach:

1. Czy w czasie stanu epidemii koronawirusa warto wystąpić o alimenty?
2. Koronawirus a zawarte wcześniej umowy
3. Kontakty z dzieckiem
4. Podwyższenie / obniżenie alimentów
5. Wydziedziczenie

Artykuł Koronawirus a alimenty pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Wielu z naszych czytelników, co nie jest dla nas dużym zaskoczeniem, od pewnego czasu zadaje nam pytanie – w jaki sposób koronawirus i ogłoszony w związku z nim na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii ma wpływ na zawarte wcześniej umowy? Czyniąc zatem zadość oczekiwaniom chcielibyśmy przedstawić swój punkt widzenia na to zagadnienie.

Zaznaczamy jednak, że w dużej mierze wszystko będzie zależało od ocen dokonywanych przez Sądy w konkretnych sprawach. Na chwilę obecną niestety nie wiemy jeszcze jak sądy będą podchodzić do tego tematu. I pewnie jeszcze przez chwilę będziemy żyć w niepewności, gdyż Sądy dosyć mocno ograniczyły swoją działalność, więc na ewentualne rozstrzygnięcia przyjdzie nam chwile poczekać. Sytuacja jest bowiem wyjątkowa.

PACTA SUNT SERVANDA

Rozważania niniejsze rozpocząć wypada od przypomnienia, że jedną z naczelnych zasad prawnych jest zasada mająca swoje korzenie w prawie rzymskim – „pacta sunt servanda”. Z języka łacińskiego oznacza to „umów należy dotrzymywać„. Zasada ta wyraża się w tym, że osoby, które zawarły w sposób ważny umowę muszą się z niej wywiązać. Zasada ta ma gwarantować pewność obrotu cywilnoprawnego i stabilizować stosunek prawny między stronami.

Znaczenie omawianej tu zasady sprowadza się do tego, że skoro strony zgodziły się na zawarcie umowy o danej treści, to mają teraz prawo oczekiwać, że zostanie ona wykonana w umówiony sposób.

Oznacza to, że co do zasady zawarta umowa, również w czasie epidemii wywołanej zakażaniami koronawirusem, będzie musiała być respektowana.

Jednakże omawiana tu zasada nie ma bezwzględnego charakteru i mogą wystąpić od niej pewne odstępstwa, które mogą doprowadzić albo do zmiany treści umowy albo nawet jej unicestwienia. Postaramy się o tym napisać poniżej.

CZY UMOWA OBECNIE JEST MOŻLIWA DO WYKONANIA?

W dobie koronawirusa pierwsze pytanie jakie powinna sobie zadać każda strona zawartej umowy sprowadzać się powinno do tego, czy w obecnych czasach – w świetle ograniczeń jakie nałożyło Państwo na swoich obywateli w związku m.in. z ogłoszeniem stanu epidemii – możliwym jest w ogóle dalsze wykonywanie umowy?

Zgodnie bowiem z art. 475 § 1 k.c.:

„jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, zobowiązanie wygasa”.

Z kolei, w myśl art. 495 § 1 i 2 k.c., który dotyczy umów wzajemnych (czyli takich, w których obie strony są do czegoś zobowiązane – np. umowy sprzedaży):

„jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymałą, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jeżeli świadczenie jednej ze stron stało się niemożliwe tylko częściowo, strona ta traci prawo do odpowiedniej części świadczenia wzajemnego. Jednakże druga strona może od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe miałoby dla niej znaczenie ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy, wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowe niemożliwe”.

Trzeba przy tym zasygnalizować, że chodzi o obiektywną niemożliwość wykonania umowy (spełnienia świadczenia), tzn. że nikt nie jest w stanie takiej umowy wykonać (nie chodzi zatem o przeszkody dotyczące tylko konkretnej osoby).

Oczywiście nie zaskoczymy nikogo, jeśli dodamy, że wszystko zależy od okoliczności danego przypadku. Na pewno pomocnym dla ustalenia, czy umowa obecnie dalej możliwa jest do wykonania, są wszelkie zakazy jakie zostały nałożone na ludzi w związku z ogłoszeniem stanu epidemii. O części z nich możecie się dowiedzieć chociażby z naszych artykułów.

Przykładowo wskazujemy jednak, że w naszej ocenie umowa mająca za przedmiot np. organizację w danym miejscu jakiejś konferencji, wesela, imprezy okolicznościowej, obecnie jest niemożliwa do wykonania na skutek okoliczności, za które nikt nie ponosi odpowiedzialności. Podobnie też, z uwagi na to, że przymusowo zamknięte są wszelkie kluby fitness, siłownie, baseny itp., to umowy dotyczące korzystania z usług takich lokali również obecnie są niemożliwe do wykonania bez winy żadnej ze stron.

Zasygnalizować przy tym należy, że bez znaczenia jest to, czy na podstawie takiej umowy drugiej stronie został wypłacony zadatek. Zgodnie bowiem z art. 394 § 3 k.c. zadatek powinien być zwrócony w wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności.

ZMIANA TREŚCI UMOWY W DRODZE ANEKSU

W obecnych ciężkich czasach godna pochwały jest postawa wielu Polaków, którzy solidaryzując się z innymi starają się im pomagać w przeróżny sposób. Polega to przykładowo na tym, że osoby w pełni zdrowia dostarczają żywność i niezbędne do życia środki osobom, które nie mogą tego uczynić samodzielnie (z uwagi na wiek, stan zdrowia, czy przebywanie na kwarantannie). Wiele osób zaangażowało się również w akcje społeczne na rzecz personelu medycznego.  

Podobne postawy są obecnie pożądane w sferze regulowania stosunków prawnych, głównie właśnie umów. Strony umowy powinny bowiem zdawać sobie sprawę z tego, że aktualna sytuacja jest trudna dla wszystkich, w tym również dla drugiej strony umowy.

Dlatego też, jeżeli umowa w obecnych czasach w dalszym ciągu możliwa jest do wykonania, to lojalność wymaga przynajmniej podjęcia próby zmarginalizowania skutków występowania na obszarze RP koronawirusa na treść zawartej umowy. Możliwe to jest poprzez przystąpienie do uczciwych negocjacji zmierzających do zmiany treści zawartej umowy.

Może to polegać na przykład na:

• zmianie terminu spełnienia świadczenia,
• zmianie sposobu spełnienia świadczenia,
• zmianie miejsca spełnienia świadczenia,
• zmianie ilości świadczenia, 
• rowiązaniu umowy.

Odpowiednie dostosowanie treści umowy do obecnej sytuacji może być korzystne dla obu stron. Być może tylko w ten sposób będzie w ogóle możliwym wykonanie umowy, ewentualnie chociaż jej części. 

Niepodjęcie negocjacji może zaś doprowadzić do tego, że strona, która w ogóle nie była zainteresowana zawarciem porozumienia nie otrzyma należnego jej świadczenia. Wówczas będzie musiała skierować sprawę na drogę sądową. Jednakże uzyskanie przez nią korzystnego wyroku sądowego może nie przynieść takiej osobie żadnej korzyści, gdyż w chwili kiedy taki wyrok stanie się prawomocny pozwany może już de facto przestać istnieć lub zupełnie utracić majątek. Wtedy sukces będzie tylko iluzoryczny.

JEDNOSTRONNE ROZWIĄZANIE UMOWY

W przypadku niektórych umów, w sytuacji braku możliwości porozumienia się z drugą stroną co do odpowiedniej modyfikacji ich treści, istnieje możliwość ich jednostronnego rozwiązania (np. wypowiedzenia), co być może pozwoli na ograniczenie strat wywołanych koronawiursem i ogłoszonym stanem epidemii. 

Taką możliwość niektóre umowy mogą wprost przewidywać w swojej treści (dlatego też zalecanym jest dokonanie uważnej lektury własnej umowy). W przypadku niektórych rodzajów umów, nawet brak wspomnienia na ten temat w ich treści, nie oznacza że strona nie może jednostronnie rozwiązać takej umowy. W stosunku bowiem do niektórych rodzajów umów odpowiednie przepisy ustawy przewidują taki sposób ich unicestwienia. Należy zaś pamiętać, że treść stosunku umownego reguluje nie tylko sama treść umowy, ale również jest ona uzupełniana o treść odpowiednich przepisów prawnych.

Możliwość jednostronnego rozwiązania umowy może jednak być uzależniona od pewnych warunków (np. ziszczenia się lub braku ziszczenia się jakiejś okoliczności), terminu (np. do pewnego dnia lub po upływie pewnego czasu), sposobu skorzystania z tego prawa (np. w formie pisemnej pod rygorem nieważności).

Co więcej, czasem może wiązać się z obowiązkiem zapłaty drugiej stronie jakejś należności. Przykładowo umowa zlecenia może być wypowiedziana w każdym czasie, ale zleceniodawca zobowiązany będzie zwrócić zleceniobiorcy wydatki, które ten poniósł w celu należytego wykonania zlecenia, uiścić mu część wynagrodzenia odpowiadają jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, dodatkowo będzie musiał naprawić mu szkodę (zapłacić odszkodowanie). Oczywiście negatywne skutki wywołane stanem epidemii  można próbować traktować jako ważny powód, ale to zawsze zależy do oceny sędziego. 

Jednostronne rozwiązanie umowy nie zawsze wywołuje natychmiastowy skutek. Czasem niezbędnym jest odczekanie okresu wypowiedzenia (np. miesiąca). Oznacza to, że do upływu okresu wypowiedzenia umowa dalej obowiązuje, a zatem trzeba spełniać określone w niej świadczenia.

KLAUZULA REBUS SIC STANTIBUS

W przypadku natomiast kiedy strony albo w ogóle nie przystąpią do negocjacji treści umowy albo też negocjacje te nie zakończą się zawarciem porozumienia, a nie jest możliwym jednostronne rozwiązanie takiej umowy, to strona pokrzywdzona na skutek koronawirusa będzie mogła spróbować zwrócić się do sądu o pomoc powołując się na tzw. klauzulę „rebus sic stantibus”. Jest to kolejna instytucja mająca rzymskie korzenie. Pozwala ona stronom umowy na sądową zmianę pierwotnego zobowiązania wynikającego z tej umowy ze względu na nieoczekiwaną (nadzwyczajną) zmianę stosunków społecznych. 

Instytucja ta została uregulowana w art. 357(1) § 1 k.c., który stanowi:

„Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.”

Z powyższego wynika zatem, że omawiana tu instytucja ma zastosowanie w przypadku, gdy:

1. strony zawarły umowę,
2. po zawarciu umowy nastąpi nadzwyczajna zmiana stosunków,
3. zmiana ta powoduje nadmierne trudności w spełnieniu świadczenia albo grozi jednej ze stron rażącą stratą, tzn. musi zachodzić związek przyczynowy między nadzwyczajną zmianą stosunków a sposobem jej wykonania,
4. przy zawarciu umowy strony nie przewidywały wpływu nadzwyczajnej zmiany stosunków na zobowiązanie. 

Wszystkie te okoliczności muszą wystąpić łącznie.

O tym, że pojawienie się na obszarze RP koronawirusa i w związku z tym ogłoszenie przez Ministra Zdrowia stanu epidemii należało by traktować jako „nadzwyczajną zmianę stosunków” może świadczyć to, że nie dotyczy to tylko indywidualnej sytuacji strony umowy, ale dotyczy większej grupy podmiotów, mając wpływ tak naprawdę na gwałtowne zmiany społeczne i gospodarcze, które mają charakter powszechny. Sytuacja ta jest przy tym niespotykana, wręcz bezprecedensowa.

Dodać przy tym trzeba, że przyjmuje się, iż skoro we wspomnianym przepisie mowa jest o tym, że spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziło jednej ze stron rażącą stratą, to chodzić musi o sytuację, gdy nie upłynął jeszcze termin do spełnienia świadczenia. Innymi słowy, z dobrodziejstwa omawianej tu instytucji nie może skorzystać strona, która popadła w zwłokę. Zgodnie bowiem z ogólną koncepcją prawa cywilnego – strona na skutek zwłoki nie powinna odnosić żadnej korzyści. Wydaje się jednak, że odmiennie należałoby ocenić sytuację, gdy podstawy do skorzystania z omawianej tu instytucji zaistniały przed stanem zwłoki.

Jeżeli w danej sytuacji zachodzi celowość zastosowania klauzuli rebus sic stantibus, tzn. zachodzą przesłanki, o których mowa powyżej, sąd może:

• zmienić sposób wykonania zobowiązania (np. odroczyć termin świadczenia, rozłożyć świadczenie na raty, przedłużyć okres trwania stosunku umownego),
• zmienić wysokość świadczenia (np. obniżyć lub podwyższyć wynagrodzenie, cenę lub czynsz),
• rozwiązać umowę (ale jest to ostatecznością).

Podejmując decyzje sąd musi rozważyć interesy obu stron i kierować się zasadami współżycia społecznego. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Interwencja sądu w stosunek umowny ogranicza się do modyfikacji bądź rozwiązania umowy, nie może natomiast polegać na tworzeniu całkiem nowego stosunku umownego.

*****

W razie potrzeby wyjaśnienia jakichś wątpliwości dotyczących wpływu koronawirus na zawarte wcześniej umowy lub pomocy prawnej przy tego typu sprawach zapraszamy do kontaktu poprzez poniższy formularz:

Artykuł Koronawirus a zawarte wcześniej umowy cywilnoprawne pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Nie minęło dużo czasu od opublikowania naszego ostatniego artykułu dotyczącego ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami wirsem SARS-COV-2, tj. koronawirus (co nastąpiło na mocy rozporządzenia z 20 marca 2020 roku), a już Minister Zdrowia, w godzinach wieczornych 24 marca 2020 roku, wydał rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogłoszenia stanu epidemii (dalej to rozporządzenie będzie zwane „Rozporządzeniem Zmieniającym”), które dostępne jest pod tym adresem.

Rozporządzenie Zmieniające wprowadza jeszcze surowsze zakazy i ograniczenia niż wynikały z pierwotnego brzmienia rozporządzenia. Postaramy się zatem zwrócić uwagę na najważniejsze z nich. 

OGRANICZENIA W PRZEMIESZCZANIU SIĘ

Jak wskazywaliśmy to w naszym poprzednim artykule, przez czas obowiązywania epidemii koronawirus wprowadzone zostały pewne restrykcje związane z przekraczaniem granicy państwowej w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium RP. Wprowadzono bowiem obowiązek odbywania, po przekroczeniu granicy państwowej,  kwarantanny trwającej 14 dni, oraz przekazywania funkcjonariuszowi Straży Granicznej informacji o adresie miejsca zamieszkania lub pobytu, w którym kwarantanna miała być odbywana oraz numerze telefonu do kontaktu.

Dotychczas od ww. obowiązków zwolnione były osoby, które wykonywały czynności zawodowe w RP lub państwie sąsiadującym i przekraczały granice RP w ramach wykonywania tych czynności zawodowych. 

Od 27 marca 2020 roku, na mocy Rozporządzenia Zmieniającego, wspomniane osoby objęte jednak zostały powyższymi obowiązkami. Od tego dnia osoby te mogą przy tym otrzymać, na swój wniosek, zaświadczenie o odbywaniu obowiązkowej kwarantanny.

Co jednak dużo istotniejsze, na mocy Rozporządzenia Zmieniającego, wprowadzono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres od 25 marca 2020 roku do 11 kwietnia 2020 roku, co do zasady zakaz przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze.

Wyjątkowo dopuszczalnym jest jednak przemieszczanie się w celu:

1. wykonywania czynności zawodowych, zadań służbowych,  pozarolniczej działalności gospodarczej, prowadzenia działalności rolniczej, prac w gospodarstwie rolnym oraz zakupu towarów i usług z tym związanych (w skrócie przemieszczanie się „do pracy” i z powrotem w dalszym ciągu jest dozwolone),
2. zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego (np. do sklepu i z powrotem), w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej dla siebie oraz osób najbliższych,
3. wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkum koronawirusa, w tym w ramach wolontariatu,
4. sprawowania lub uczestniczenia w sprawowaniu kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych,

przy czym, w przypadku przemieszczania się pieszo dopuszczalnym jest jednoczesne poruszanie się dwóch osób w odległości nie mniejszej niż 1,5 m od siebie (co nie dotyczy akurat osób najbliższych – oni mogą przemieszczać się bez ograniczeń odległościowych i ilościowych), a w przypadku przemieszczania się środkami publicznego transportu zbiorowego (np. autobusami, tramwajami) środkiem tym może podróżować w tym samym czasie nie więcej osób niż wynosi połowa miejsc siedzących.

DALSZE OGRANICZENIE SPRAWOWANIA KULTU RELIGIJNEGO

W stosunku do pierwotnej treści rozporządzenia Rozporządzenie Zmieniające czasowo diametralnie zmniejsza liczbę osób, które może uczestniczyć w obrzędach religijnych. Otóż w okresie od 25 marca 2020 roku do 11 kwietnia 2020 roku w trakcie sprawowania kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych, na danym terenie lub w danym obiekcie może uczestniczyć łącznie, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz pomieszczeń, nie więcej niż 5 uczestników, oprócz osób sprawujących kult religijnych. Po tym czasie, tj. od 12 kwietnia 2020 roku, przynajmniej na razie, powrócić ma – ustanowiony rozporządzeniem w pierwotnym brzmieniu – limit 50 osób.

Dodać przy tym należy, że ww. limit osób analogicznie ma zastosowanie do uroczystości pogrzebowych, co wprost nie było wcześniej wskazane.

ZAKAZ ORGANIZOWANIA WIDOWISK I INNYCH ZGROMADZEŃ LUDNOŚCI

Jeszcze bardziej ograniczona została możliwość organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności. Jak wskazywaliśmy to w naszym poprzednim artykule, dopuszczalnym było organizowanie zgromadzeń w przypadku, gdy liczba uczestników wynosiła nie wiecej niż 50 osób, wyliczając w to organizatora i osoby działające w jego imieniu.

W okresie od 25 marca 2020 roku do 11 kwietnia 2020 roku wyjątek ten przestał obowiazywać. Oznacza to, że w tym czasie nie jest już dopuszczalnym organizowanie takich zgromadzeń, nawet jeśli liczba uczestników byłaby mniejsza niż 50 osób.

Co więcej, w powyższym okresie czasu zakazane są także wszelkie inne zgromadzenia organizowane w ramach działalności kościołów i innych związków wyznaniowych oraz imprezy, spotkania i zebrania niezależnie od ich rodzaju, z wyłączeniem spotkań danej osoby z jej osobami najbliższymi. Ograniczenie to nie stosuje się jednak do spotkań i zebrań związanych z wykonywaniem czynności zawodowych, zadań służbowych, pozarolniczej działalności gospodarczej, prowadzeniem działalności rolicznej lub prac w gospodarstwie rolnym.

OSOBA NAJBLIŻSZA

Dotychczas w niniejszym artykule kilkukrotnie posługiwaliśmy się zwrotem „osoba najbliższa”. Choć każdy z nas mniej więcej wie o kogo chodzi, to jednak przepisy w tym zakresie są dość precyzyjne. Chodzi bowiem o „osobę najbliższą” w rozumieniu kodeksu karnego, a zatem:

• małżonka,
• wstępnych (np. rodziców, dziadków, pradziadków),
• zstępnych (np. dzieci, wnuków, prawnuków),
• powinowatych w tej samej linii lub stopniu (chodzi o rodzinę naszego małżonka),
• osobę pozostającą w stosunku przysposobienia (adopcji),
• osobę pozostającą we wspólnym pożyciu (konkubenta, partnera).

*****

W razie potrzeby wyjaśnienia jakichś wątpliwości dotyczących wpływu koronawirus na naszą sytuację prawną zapraszamy do kontaktu poprzez poniższy formularz:

Artykuł Koronawirus – surowsze zakazy i ograniczenia pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Niemal cały świat, w tym również Polska, od pewnego czasu żyje przede wszystkim wirusem SARS-CoV-2, którego bardziej popularna nazwa to „koronawirus„. Nie jest to zresztą nic dziwnego, wszakże koronawirus  oddziałuje na życie i zdrowie nasze, naszych bliskich, czy ludzi których znamy.  Można wręcz pokusić się o tezę, że koronawirus w chwili obecnej ma wpływ na życie niemal każdego człowieka. 

Z uwagi na to, że nasz blog zajmuje się tematyką prawniczą, to nie będziemy zajmować się etiologią  koronawirusa, jego objawami medycznymi, działaniami prewencyjnymi, czy też sposobem leczenia osób zakażonych, lecz skupimy się na tym, w jaki sposób koronawirus wpłynął na sytuację prawną Polaków.

OGŁOSZENIE STANU EPIDEMII KORONAWIRUS

20 marca 2020 roku Minister Zdrowia Łukasz Szumowski wydał dwa rozporządzenia. Pierwszym z nich odwołał na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego, utrzymując przy tym ważność wydanych dotychczas decyzji, poleceń, wytycznych i zaleceń.

Nie oznacza to bynajmniej, że sytuacja epidemiczna w Polsce się poprawiła. Jest wręcz przeciwnie. Drugim bowiem rozporządzeniem Minister Zdrowia ogłosił na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, w okresie od 20 marca 2020 roku do odwołania, stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem ogłoszenia.

W związku z powyższym niezbędnym jest przedstawienie skutków wejścia w życie tego drugiego rozporządzenia. Samo rozporządzenie liczy sobie 6 stron i jest dostępne na stronie ministerstwa. My postaramy się przedstawić tylko najważniejsze naszym zdaniem kwestie.

OGRANICZENIA W PRZEMIESZCZANIU SIĘ

W pierwszej kolejności zasygnalizować należy, że ogłoszenie stanu epidemii koronawirusa ma wpływ na możliwość przemieszczania się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Przede wszystkim wstrzymane zostało przemieszczanie się pasażerów w transporcie kolejowym wykonwanym z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej. Transport kolejowy wewnątrz granic RP nie uległ natomiast żadnym zmianom, oczywiście poza ewentualnymi zmianami dokonanymi przez samych przewoźników, a podyktowanych obawami przed zakażeniem koronawirusem.

Natomiast przekraczanie granicy państwowej RP w inny niż koleją sposób, w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium RP wymaga teraz:

1. przekazania funkcjonariuszowi Straży Granicznej:
   • informacji o adresie miejsca zamieszkania lub pobytu, w którym będzie odbywana obowiązkowa kwarantanna oraz
   • numeru telefonu do kontaktu,
2. odbycia, po przekroczeniu granicy państwowej, obowiązkowej kwarantanny, trwającej 14 dni, licząc od dnia następującego po przekroczeniu tej granicy.

Nie dotyczy to jednak sytuacji, tzn. obowiązki te nie mają zastosowania, w przypadkach przekraczania granicy RP w ramach wykonywania czynności zawodowych:

•  w RP lub państwie sąsiadującym przez osobę wykonującą czynności zawodowe w tych państwach,
• przez załogę statku,
• przez kierowców wykonujących przewóz drogowy w ramach międzynarodowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu kombinowanego,
• przez kierowców wykonujących przewóz drogowy w ramach międzynarodowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu kombinowanego powracających z zagranicy innymi środkami transportu niż pojazd, w którym jest wykonywany transport drogowy w celu odbioru odpoczynku albo po odebraniu za granicą odpoczynku.

Obowiązki te nie dotyczą również przekraczania granicy RP przez żołnierzy RP lub wojsk sojuszniczych, funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Ochrony Państwa, wykonujących zadania służbowe.

KWARANTANNA

Osoba odbywająca obowiązkową kwarantannę obowiązana jest poinformować pracodawcę o jej odbywaniu za pośrednictwem telefonu, e-maila itp.

Zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną (tak należałoby zakwalifikować kwarantannę, która oznacza przecież odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych) pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu.

W celu wypłaty osobie odbywającej obowiązkową kwarantannę, za okres jej trwania, ww. wynagrodzenia lub świadczenia pieniężnego z tytułu choroby, dana osoba, w terminie 3 dni roboczych od zakończenia obowiązkowej kwarantanny, powinna złożyć pracodawcy lub podmiotowi zobowiązanemu do wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu choroby (np. ZUS) pisemne oświadczenie potwierdzające odbycie obowiązkowej kwarantanny. Można to uczynić np. mailowo.

Oświadczenie takie powinno zawierać:

• dane osoby, która odbyła obowiązkową kwarantannę, tj. imię i nazwisko, nr PESEL oraz nr paszportu, jeśli był okazywany Straży Granicznej w ramach kontroli,
• dzień rozpoczęcia odbywania obowiązkowej kwarantanny i dzień jej zakończenia,
• podpis osoby, która odbywała obowiązkową kwarantannę.

Pracodawca lub podmiot zobowiązany do wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu choroby (np. ZUS) może wystąpić do właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w celu weryfikacji danych zawartych w przedmiotowym oświadczeniu.

Wszystko to dotyczy również osób odbywających kwarantannę na podstawie poprzednio obowiązującego rozporządzenia dotyczącego ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego.

OGRANICZENIA LUB ZAKAZY OBROTU I UŻYWANIA OKREŚLONYCH PRZEDMIOTÓW

W trakcie stanu epidemii koronawirus pewne przedmioty zaczęły być traktowane w sposób szczególny – tzn. ograniczono sposób korzystania z nich (mimo, że stanowią czyjąś własność, to ich właściciel obecnie nie może z nich korzystać w sposób zupełnie dowolny), jak też zostały wyłączone z obrotu prawnego (nie mogą być przedmiotem ważnej umowy sprzedaży).

Otóż aktualnie zakazanym jest wywóz lub zbywanie poza terytorium RP respiratorów oraz kardiomonitorów.

Natomiast przed zamiarem wywozu lub zbycia poza terytorium RP:

• gogli ochronnych,
• kombinezonów typu TYVEK,
• masek typu FFP2/FFP3,
• maseczek chirurgicznych,
• ochraniaczy na buty (obuwie),
• rękawiczek lateksowych,
• rękawiczek nitrylowych,
• środków do dezynfekcji rąk, powierzchni i pomieszczeń,

przedsiębiorca ma obowiązek powiadomić o tym wojewodę właściwego ze względu na siedzibę albo miejsce zamieszkania tego przedsiębiorcy, nie później niż na 24 godziny przed. Taka informacja musi zawierać wykaz oraz ilość produktów, które objęte są zamiarem zbycia lub wywozu. Wojewoda wówczas może złożyć wniosek do premiera w sprawie zakazu wywozu lub zbycia tych produktów poza terytorium RP. 

Jak widać powyższe zakazy mają na celu zachowanie w Polsce sprzętu i wyposażenia niezbędnego do leczenia osób zakażonych koronawirusem.

OGRANICZENIA FUNKCJONOWANIA OKREŚLONYCH INSTYTUCJI I ZAKŁADÓW PRACY

W okresie epidemii wywołanej przez koronawirus zakazanym jest  prowadzenie działalności:

1. polegającej na przygotowywaniu i podawaniu posiłków i napojów gościom siedzącym przy stołach lub gościom dokonującym własnego wyboru potraw z wystawionego menu, spożywanych na miejscu, przy czym nie dotyczy to realizacji usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos lub jej przygotowywaniu i dostarczaniu oraz działalności restauracyjnej lub barterowej prowadzonej w środkach transportu, 
2. związanej z organizacją, promocją lub zarządzaniem imprezami, takimi jak targi, wystawy, kongresy, konferencje, spotkania,
3. twórczej związanej z wszelkimi zbiorowymi formami kultury i rozrywki,
4. związanej ze sportem, rozrywkowej i rekreacyjnej, w szczególności polegającej na prowadzeniu miejsc spotkań, klubów, w tym tanecznych i nocnych, basenów, siłowni, klubów fitness,
5. związanej z projekcją filmów lub nagrań wideo w kinach, na otwartym powietrzu lub w pozostałych miejscach oraz działalności klubów filmowych,
6. związanej z konsumpcją i podawaniem napojów,
7. związanej z prowadzeniem kasyn, z wyłączeniem kasyn internetowych,
8. bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostałej działalności związanej z kulturą,
9. udzielaniu pacjentom świadczeń w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego.

Ograniczony został również sposób sprawowania kultu religijnego w miejscach publicznych, w tym budynkach i innych obiektach kultu, w ten sposób, że koniecznym jest zapewnienie, aby w trakcie sprawowania kultu religijnego na danym terenie lub w danym obiekcie znajdowało się łącznie, zarówno wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń, nie więcej niż 50 osób, wliczając w to uczestników i osoby sprawujące kult religijny.

Ponadto, w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2, czyli w popularnych tzw. galeriach handlowych, ustanowiono dla najemców powierzchni handlowej całkowity zakaz prowadzenia działalności w handlu detalicznym, z wyłączeniem najemców, których przeważająca działalność polega na sprzedaży:

• żywności,
• produktów kosmetycznych,
• artykułów toaletowych,
• środków czystości,
• produktów leczniczych,
• wyrobów medycznych,
• gazet,
• artykułów budowlanych lub remontowych,
• artykułów dla zwierząt domowych,
• paliw.

Innymi słowy, sklepy, które zajmują się sprzedażą produktów innych niż wymienione powyżej, czyli np. sklepy odzieżowe, czy obuwnicze muszą zostać czasowo zamknięte.

W galeriach handlowych obowiązuje także całkowity zakaz prowadzenia działalności usługowej, co nie dotyczy najemców, których przeważająca działalność polega na świadczeniu usług: medycznych, bankowych, ubezpieczeniowych, pocztowych, pralniczych lub gastronomicznych polegających jedynie na przygotowywaniu i dostarczaniu żywności.

Całkowicie zakazanym jest w galeriach handlowych obecnie prowadzenie handlu detalicznego lub prowadzenie działalności usługowej na tzw. wyspach handlowych, czyli stoiskach otwartych zlokalizowanych w przejściach galerii.

Wreszcie, w okresie epidemii koronawirusa zakazanym jest wykonywanie usług rehabilitacyjnych realizowanych w ramach zamówień udzielanych przez ZUS.

ZAKAZ ORGANIZOWANIA WIDOWISK I INNYCH ZGROMADZEŃ LUDNOŚCI

Co może wydawać się dla wielu ludzi bardzo dotkliwe, to w okresie epidemii koronawirusa obowiązuje również zakaz organizowania zgromadzeń. Nie jest to jednak zakaz całkowity, gdyż nie dotyczy przypadków, gdy liczba uczestników zgromadzenia wynosi nie więcej niż 50 osób, wliczając w to organizatora i osoby działające w jego imieniu.

*****

W razie potrzeby wyjaśnienia jakichś wątpliwości dotyczących omawianej tu materii zapraszamy do kontaktu poprzez poniższy formularz:

Artykuł Koronawirus – zakazy i ograniczenia pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.