Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego i nie zachodzą żadne przeszkody, to sąd orzeka rozwód. Orzekając rozwód sąd okrzeka jednak również o tym, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia małżeńskiego, chyba że małżonkowie zgodnie zażądali zaniechania przez sąd orzekania o winie.

W niniejszym artykule skupimy się właśnie na kwetii winy rozkładu pożycia małżeńskiego.

POJĘCIE WINY

Wina rozkładu pożycia małżeńskiego z jednej strony stanowi naruszenie obowiązków małżeńskich wskazanych w ustawie lub też wynikających z zasad współżycia społecznego (element obiektywny winy), a z drugiej strony polega na nagannej (negatywnej) ocenie zachowania małżonka. Oba te elementy muszą wystąpić łącznie. 

W związku z tym za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego uznać należy małżonka, który swoim działeniem lub zaniechaniem, naruszył obowiązki małżeńskie, co zasługiwało na negatywną (naganną) ocenę, przyczyniając się w ten sposób do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego.

MOŻLIWE ROZSTRZYGNIĘCIA W PRZEDMIOCIE WINY

W wyroku orzekającym rozwód sąd może:

1. orzec o winie jednego lub obojga małżonków w rozkładzie pożycia małżeńskiego,
2. ustalić, że żaden z małżonków nie ponsi winy za rozkład pożycia małżeńskiego,
3. nie orzekać o winie małżonków w rozkładzie pożycia małżeńskiego (gdy małżonkowie o to zgodnie wniosą) – wówczas przyjmuje się, że nikt z małżonków nie ponosi winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego.

Zasygnalizować przy tym należy, że w wyroku rozwodowym sąd nie wymienia wszystkich powodów rozkładu pożycia małżeńskiego, a jedynie podaje w sentencji, czy rozkład pożycia jest zawiniony – a jeśli tak – to przez którego z małżonków bądź przez oboje z nich. 

Podkreślenia wymaga, że również niewłaściwa (naganna) reakcja skrzywdzonego małżonka na zachowanie współmałżonka naruszającego obowiązki małżeńskie może przyczynić się do rozkładu małżeństwa i przez to doprowadzić do przypisania współwiny.

Naruszenie obowiązków małżeńskich przez jednego z malżonków nie daje bowiem drugiemu małżonkowi podstawy do analogicznego zachowania. Małżonek niewinny nie może sam próbować sobie zrekompensować krzywdy kosztem drugiego małżonka.

Przyjmuje się jednak, że wyjątkowo niewłaściwa reakcja małżonka skrzywdzonego, jeśli nastąpiła bezpośrednio po wyrządzeniu krzywdy, może zostać uznana za usprawiedliwioną i niepoczytana za zawinioną współprzyczynę rozkładu małżeństwa.

MOŻLIWOŚĆ ZMIANY ZGODY NA ROZWÓD BEZ ORZEKANIA O WINIE

Raz wyrażona zgoda na orzeczenie rozwodu bez orzekania o winien w toku procesu może ulec zmianie. Jest to możliwe nie tylko do czasu wydania wyroku przez sąd I instancji, ale również w postępowaniu apelacyjnym.

PRZYKŁADY ZAWINIONYCH PRZYCZYN ROZKŁADU POŻYCIA

Jakkolwiek to zawsze zależy od okoliczności danej sprawy i wykluczony jest w tym zakresie automatyzm, to jednak w świetle orzecznictwa zapadłego w sprawach rodzinnych można uznać, że przykładami zawinionych przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego są następujące przypadki:

• zdrada (także z osobą tej samej płci),
• pozory zdrady (np. zamieszkanie przez  małżonka przez dłuższy okres czasu z inną osobą, nawet jeśli ostatecznie do niczego między nimi nie doszło),
• brak lojalności wobec współmałżonka,
• brak wzajemnej troski, nieudzielenie pomocy, porzucenie w potrzebie,
• znieważanie,
• ciężka obelga,
• przemoc fizyczna i psychiczna,
• odmowa współżycia,
• częste opuszczanie wraz z dzieckiem wspólnego domu i wyjazdy do rodziców nie spowodowane zachowaniem małżonka,
• zaniedbywanie rodziny,
• opuszczenie żony w zaawansowanej ciąży, odmowę jej wsparcia w trudnych chwilach, nieinteresowanie się porodem,
• przeznaczanie majątku wspólnego wyłącznie na własne potrzeby,
• nie przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny,
• brak współdziałania w prowadzeniu domu i wychowaniu dzieci,
• postawa egocentryczna,
• niechęć do podjęcia pracy zarobkowej pomimo istnienia takiej możliwości, o ile współmałżonek na niewłaściowść takiego zachowania zwrócił uwagę i domagał się jego zmiany,
• niewłaściwe zachowanie skierowane wobec osoby bliskiej dla współmałżonka (chodzi o więź rodzinną, ale również przyjacielską), chyba że chodzi o osobę, z którą współmałżonek nawiązał intymne pożycie,
• odmawianie środków utrzymania współmałżonkowi,
• nadmierna uległość wobec innych osób (np. rodziców), co uniemożliwia stworzenie własnej, odrębnej rodziny,
• ograniczanie kontaktów małżonka z rodziną.

Artykuł Wina rozkładu pożycia małżeńskiego pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Tak jak wskazywaliśmy to w poprzednim artykule, tylko sąd może rozwiązać przez rozwód związek małżeński. Sąd postąpi tak jednak tylko wtedy jeśli spełnione zostaną przesłanki pozytywne orzeczenia rozwodu, tzn. pomiędzy małżonkami nastąpi zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, jak również nie będą zachodzić żadne przeszkody do orzeczenia rozwodu, tzn.:

• na skutek rozwodu nie ucierpi dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
• rozwód nie będzie sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, albo
• nie będzie go żądać małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. 

W tym artykule skupimy się na tych przesłankach, których wystąpienie jest niezbędne do tego, aby sąd orzekł rozwód. 

ZUPEŁNY ROZKŁAD POŻYCIA MAŁŻEŃSKIEGO

Przyjmuje się, że rozkład pożycia małżeńskiego ma charakter zupełny, jeżeli ustały więzi duchowe, fizyczne i gospodarcze małżonków. 

Przez więź duchową (psychiczną), którą uznaje się za najważniejszą w życiu małżonków, rozumie się wzajemne darzenie się przez małżonków uczuciami. Zanik tej więzi może przejawiać się nie tylko wrogim stosunkiem małżonków do siebie, ale może manifestować się również postawą oziębłości, brakiem zainteresowania życiem współmałżonka. Czasem nawet zachowanie przez małżonków poprawnych stosunków, zwłaszcza podyktowane dobrem wspólnych dzieci, wcale nie świadczy jeszcze o istnieniu więzi duchowej.

Więź fizyczna (cielesna) pomiędzy małżonkami sprowadza się zaś w głównej mierze do kwestii współżycia fizycznego. Żeby mówić o ustaniu więzi fizycznej musi dojść do zerwania współżycia (kontaktów seksualnych). 

Natomiast więź gospodarcza polega na prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Samo zamieszkiwanie pod jednym dachem (np. gdy małżonków nie stać na oddzielne zamieszkanie) nie musi od razu oznaczać prowadzenia wspólnego domu.

Czasowe ustanie więzi fizycznej lub gospodarczej może w konkretnym przypadku nie świadczyć jeszcze o rozkładzie tych więzi, w szczególności jeżeli jest to spowodowane okolicznościami niezależnymi od małżonków lub jest efektem ich zgodnej woli uzasadnionej aktualną sytuacją życiową. Przykładowo czasowe ustanie tych więzi na skutek choroby małżonka, rozłąki spowodowanej długotrwałym wyjazdem służbowym, pracą małżonków w odległych od siebie miejscowościach, nie musi jeszcze oznaczać ustania tych więzi między małżonkami. 

Należy przy tym pamiętać, że więzi muszą istnieć między małżonkami w sposób dobrowolny. Jeżeli zatem wolą małżonków nie jest utrzymanie pomiędzy nimi „więzi”, albo „więź” jest podtrzymywana przez jednego małżonka wbrew woli współmałżonka, to można twierdzić, że więź ta faktycznie ustała.  Tym samym, jeżeli jeden z małżonków korzysta z dochodów drugiego małżonka bez zgody współmałżonka, to trudno mówić o istnieniu więzi gospodarczej. Podobnie, jeżeli współżycie fizyczne jest efektem np. zastraszenia, uzależnienia gospodarczego, czy nawet wręcz przymusu, to nie sposób jest mówić o istnieniu więzi fizycznej. Także zatem wówczas można twierdzić, że doszło do rozkładu pożycia małżeńskiego.

Zasygnalizować również należy, że choć powszechnie twierdzi się, że o zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego można mówić, gdy ustaną wszystkie trzy więzi, to zdarzają się przypadki, że sąd orzeka rozwód, gdy ma miejsce zanik tylko dwóch więzi – duchowej i fizycznej, przy utrzymaniu w jakimś stopniu więzi gospodarczej (np. z uwagi na wspólne spłacanie kredytu).

TRWAŁY ROZKŁAD POŻYCIA MAŁŻEŃSKIEGO

Sąd orzeka rozwód dopiero wówczas kiedy rozkład pożycia małżeńskiego jest trwały.

O trwałym rozkładzie pożycia małżeńskiego można mówić, jeśli nie ma perspektyw na to, żeby małżonkowie powrócili do wspólnego pożycia. Nie oznacza to bynajmniej, że chodzi o sytuację, kiedy taki powrót małżonków do pożycia jest bezwzględnie niemożliwy. Chodzi raczej o to, że w świetle doświadczenia życiowego powrót do wspólnego pożycia nie nastąpi.

Nie ma sztywnych ram czasowych, po upływie których można twierdzić, że rozkład pożycia jest już trwały. Generalnie przyjmuje się, że im rozkład pożycia jest dłuższy, tym większe prawdopodobieństwo, że jest on trwały. Wpływ na to ma jednak długość trwania małżeństwa. Im dłużej trwało małżeństwo, tym generalnie dłuższy powinien być okres niezbędny do uznania, że małżeństwo uległo trwałemu rozpadowi. Doświadczenie życiowe uczy bowiem, że małżeństwa z dłuższym „stażem” łatwiej przezwyciężą nieporozumienia prowadzące do rozkładu pożycia.

O trwałości rozkładu pożycia małżonków może świadczyć to, że małżonkowie wstąpili w nieformalne związki z innymi osobami, a nawet mają z nich dzieci.

Czasem o trwałości rozpadu małżeńskiego może świadczyć również jego przyczyna i cechy charakteru małżonków.

MOMENT NA KIEDY PRZESŁANKI MUSZĄ ISTNIEĆ

Wreszcie wskazać należy, że trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego musi istnieć w chwili wydawania przez sąd wyroku. Jeśli w trakcie procesu rozwodowego małżonkowie wrócą do siebie i ich więzi się odnowią, to sąd nie będzie mógł orzec rozwodu, mimo że w chwili wniesienia pozwu istniał zupełny rozkład pożycia, który miał cechy trwałości. 

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl przygotowali również inne artykuły dotyczące spraw rodzinnych, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników:

• Rozwód
• Eksmisja małżonka ze wspólnie zajmowanego lokalu
• Koronawirus a alimenty,
• Kontakty z dzieckiem nie odbywają się prawidłowo
• Jak wygląda sprawa o alimenty

*****

W razie jakichkolwiek pytań, ewentualnie potrzeby pomocy w tego typu sprawach, zapraszamy do skorzystania z formularza kontaktowego:

Artykuł Przesłanki niezbędne do orzeczenia przez sąd rozwodu pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Małżeństwo, choć z założenia ma być związkiem trwałym (na co wskazują chociażby słowa przysięgi małżeńskiej „ślubuję Ci (…) że Cię nie opuszczę aż do śmierci”), to w rzeczywistości niestety nie zawsze tak jest. Dlatego też ustawodawca przewidział możliwość rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód, a dla osób, którym przekonania religijne na to nie pozwalają, przewidział instytucję separacji.

Co przy tym istotne, kwestię rozwiązania małżeństwa przez rozwód pozostawiono pod kontrolą państwa. Nie można bowiem rozwiązać małżeństwa w drodze samego porozumienia małżonków. Niezbędne jest do tego orzeczenie sądowe.

Sąd nie działa przy tym z urzędu, lecz rozstrzyga dopiero na żądanie jednego z małżonków zawarte w pozwie rozwodowym. 

Decyzję o wystąpieniu do sądu o rozwód małżonkowie podejmują z przeróżnych powodów. Najczęściej jest to:

• różnica charakterów, która ujawnia się w różnych sposobach spędzania czasu, różnych metodach wychowywania dzieci, a nawet w różnych światopoglądach, co uniemożliwia im dalsze funkcjonowanie razem w rodzinie,
• niewierność,
• alkoholizm,
• stosowanie przemocy fizycznej lub psychicznej,
• kwestie finansowe.

Nierzadko jest tak, że małżonkowie są nawet zgodni co do tego, że ich małżeństwo powinno zostać rozwiązane przez rozwód. Również jednak w takim wypadku nie mogą wystąpić z jednym wspólnym pozwem o rozwód, lecz musi to uczynić jeden z nich pozywając drugiego współmałżonka.

Decyzja o rozwodzie powinna jednak być przemyślana.

Po pierwsze dlatego, że to od sądu zależy, czy w jego ocenie faktycznie istnieją podstawy do orzeczenia rozwodu. Gdy zaś uzna, że w danym wypadku one nie występują, to oddali powództwo. Sąd może również, jeżeli uzna, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, skierować strony najpierw do mediacji.

Po drugie dlatego, że po rozwodzie małżonkowie najczęściej już do siebie nie wracają. Tylko w serialach (jak np. w bardzo znanym serialu komediowym „Przyjaciele”) małżonkowie ponownie wstępują w związek małżeński. 

Dlatego też decydując się na rozwód, należy wziąć pod uwagi wszystkie tego pozytywne i negatywne następstwa, w tym również dla wspólnych dzieci, które choć formalnie nie biorą udziału w procesie rozwodowym, to jednak ma on wpływ na ich dalsze życie.

Nie powinna to być zatem pochopna decyzja.

ZAGADNIENIA SZCZEGÓLNE

W związku z tym, że tematyka dotycząca rozwodów jest bardzo rozległa, przez co nie jest możliwym zebranie wszystkiego w jeden artykuł, postanowiliśmy to rozdzielić na następujące artykuły:

• Rozwód w Krakowie
• Przesłanki niezbędne do orzeczenia przez sąd rozwodu
• Przeszkody do orzeczenia przez sąd rozwodu
• Wina rozkładu pożycia małżeńskiego
• Eksmisja małżonka ze wspólnie zajmowanego lokalu
• Jak wygląda sprawa o alimenty
• Alimenty dla rozwiedzionego małżonka
• Znęcanie się przez małżonka. Przemoc domowa.

Powyższa lista będzie stale aktualizowana. Potrzebujemy jednak na to chwilę czasu.

*****

W razie jakichkolwiek pytań, ewentualnie potrzeby pomocy w tego typu sprawach, zapraszamy do skorzystania z formularza kontaktowego:

Artykuł Rozwód pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.