W czasie pandemii koronawiursa wzrosła liczba przypadków stosowania przemocy przez jednego małżonka wobec domowników. Było to spowodowane m.in. zbyt długim przebywaniem ze sobą w warunkach izolacji domowej. Stąd postanowiliśmy w niniejszym artykule przybliżyć trochę kwestię odpowiedzialności karnej za znęcanie się nad domownikami. 

PRZESTĘPSTWO ZNĘCANIA

W kodeksie karnym przewidziane zostało przestępstwo tzw. znęcania się.

W myśl art. 207 § 1 k.k.:

Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jednocześnie, surowszą odpowiedzialność karną, zagrożoną karą od 6 miesięcy do lat 8, przewidziano w przypadku znęcania się nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny.

W przypadku kiedy znęcanie się połączone byłoby ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlegałby karze od roku do lat 10.

Wreszcie, jeśli ofira targnęłaby się na własne życie (podjęłą próbę samobójczą), to wówczas sprawca podlegałby karze od lat 2 do 12.

ZNĘCANIE SIĘ

Znęcanie to zachowanie polegające na zadawaniu drugiej osobie cierpienia, czynieniu jej życia uciążliwym. Jest to aktywność sprowadzająca się do zadawania poważnego bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych. Może ona przybrać postać działania jak i zaniechania. Znęcanie zakłada pewną dominację sprawcy nad ofiarą. Z uwagi na to, że znęcanie jest pojęciem niedookreślonym, to w zależności od sytuacji może ono przybrać przeróżną postać, jeśli tylko nacechowane jest zamiarem krzywdzenia fizycznego lub moralnego.

Wyróżnia się dwie postacie znęcania:

• znęcanie fizyczne,
• znęcanie psychiczne.

O tym, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia ze znęcaniem, decyduje obiektywna ocena, a nie subiektywne odczucie ofiary. Oznacza to, że od hipotetycznego odczucia przeciętnego człowieka zależeć będzie przyjęcie lub odrzucenie wystąpienia znęcania. 

ZNĘCANIE FIZYCZNE

Znęcanie fizyczne polega na zadawaniu cierpień fizycznych, poważnego bólu fizycznego. Najczęściej polega to na:

• biciu,
• popychaniu,
• kopaniu, 
• wykręcaniu rąk,
• ciągnięciu za włosy,
• wyrywaniu włosów,
• przypalaniu papierosem,
• duszeniu,
• rzucaniu przedmiotami,
• głodzeniu (odmawianiu pożywienia),
• oziębianiu ciała (nieogrzewaniu mieszkania albo zmuszaniu do przebywania na zimnie).

Nie rzadko w danym przypadku możemy mieć do czynienia z więcej niż jedną postacią znęcania fizycznego.

ZNĘCANIE PSYCHICZNE

Z kolei znęcanie psychiczne polega na zadawaniu dotkliwych cierpień moralnych. Może to polegać na:

• dręczeniu,
• powodowaniu dyskomfortu psychicznego,
• wzbudzaniu poczucia zagrożenia, niepokoju, obawy (np. zabieranie emerytury osobie starszej, czy wynagrodzenia małżonkowi i pozbawianie ich w ten sposób samodzielności),
• lżeniu,
• wyszydzaniu,
• prowokowaniu do kłótni, celowym wyprowadzeniu z równowagi,
• grożeniu,
• straszeniu,
• poniżaniu, upokarzaniu,
• znieważaniu,
• śledzeniu,
• używaniu inwektyw (wulgaryzmów),
• uprzykrzaniu życia i czynieniu na złość (np. odkręcaniu wody w mieszkaniu, trzaskaniu drzwiami, włączaniu światła w późnych godzinach nocnych, hałasowaniu w pomieszczeniach, w których śpi pokrzywdzony).

W rzeczywistości bardzo często znęcanie psychiczne występuje obok znęcania psychicznego, przy czym obie te formy przejawiają się wieloma różnymi zachowaniami.

SZCZEGÓLNE OKRUCIEŃSTWO

O szczególnym okrucieństwie, od którego zależy surowsza odpowiedzialność, może świadczyć częstotliwość i intensywność zachowania sprawcy, jak również rodzaj i sposób jego zachowania. Chodzi o wyjątkowo drastyczne i odrażające zachowania. Wszystko zależeć będzie jednak od okoliczności konkretnego przypadku, gdyż powinno ono być odnoszone do osoby ofiary, jej stanu fizycznego i psychicznego. Przykładowo za przyjęciem szczególnego okrucieństwa może przemawiać m.in. niepełnosprawność czy wiek ofiary (małe dzieci i starcy są bardziej bezbronni).

Przyjmuje się, że przestępstwo znęcania ma charakter wieloczynowy, co oznacza, że o jego popełnieniu można mówić, jeśli przez pewien czas sprawca wielokrotnie dopuszczał się zachowań stanowiących przejawy znęcenia. Chodzi o pewną powtarzalność zachowań sprawcy. Przez znęcanie się należy rozumieć zazwyczaj systematycznie powtarzające się zachowania złożone z jedno lub wielorodzajowych czynności stanowiących przejawy znęcania fizycznego lub psychicznego. Dopiero całość takiego postępowania stanowi przestępsto znęcania. Same poszczególne zachowania nie muszą stanowić przestępstw. O popełnieniu przestępstwa znęcania można mówić także wtedy kiedy, co prawda pojedyncze zachowania sprawcy ocenione zostałyby jako legalne, to jednak łącznie suma tych zachowań – z powodu ich nacechowania złośliwością i wolą upokorzenia, poniżenia ofiary – kwalifikowana jest jako znęcanie.

Przyjmuje się jednak, że wyjątkowo, za przestępstwo znęcania się można uznać również postępowanie ograniczone do jednego zdarzenia zwartego czasowo i miejscowo, lecz odznaczającego się intensywnością zadawania dolegliwości fizycznych lub psychicznych, zwłaszcza jeśli złożone jest z wielu aktów wykonawczych rozciągniętych w czasie (jedno zdarzenie trwało przez dłuższy czas) albo też wywołuje dolegliwość trwającą dłuższy czas.

SKUTKI ZNĘCANIA

Dla uznania, że doszło do popełnienia przestępstwa znęcania nie zawsze sprawca musi spowodować jakiś skutek w postaci uszkodzenia ciała ofiary (np. złamanie jakiejś części ciała). Jednakże w przypadku kiedy znęcanie pociągnęłoby za sobą jakieś skutki w postaci uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, to wówczas sprawca odpowiadałby zarówno za przestępstwo znęcania jak i za spowodowanie takiego skutku.

ŚCIGANIE

Przestępstwo znęcania ścigane jest w tzw. trybie publicznoskargowym. Oznacza to, że w tego typu sprawach rolę oskarżyciela pełni przede wszystkim prokurator, a sam pokrzywdzony może, ale nie musi, aktywnie uczestniczyć w postępowaniu. Istotnym jest jednak, że pokrzywdzony musi wcześniej złożyć – ustnie lub pisemnie – zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa znęcenia. Bez tego bowiem prokurator, nie będąc niczego świadomym, nie będzie wszczynał żadnego postępowania. 

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl przygotowali również inne artykuły, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników:

• Rozwód
• Eksmisja małżonka ze wspólnie zajmowanego lokalu
• Koronawirus a alimenty,
• Jak wygląda sprawa o alimenty

*****

Adwokaci reprezentują przed organami ścigania oraz sądami zarówno ofiary, jak i oskarżonych o przestępstwa znęcania. W razie jakichkolwiek pytań, ewentualnie potrzeby pomocy w tego typu sprawach, zapraszamy do skorzystania z formularza kontaktowego:

Artykuł Znęcanie się przez małżonka. Przemoc domowa. pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Jeżeli jesteś osobą prawomocnie skazaną na karę grzywny, to Sąd wezwie Cię do jej uiszczenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania. Gdy tego nie uczynisz w ww. terminie, to wszczęta zostanie przeciwko Tobie egzekucja w celu przymusowego wyegzekwowania grzywny.  

Ustawodawca zdawał sobie jednak sprawę z tego, że czasem osoba skazana nie jest w stanie uiścić całej kwoty grzywny w tak krótkim czasie. Dlatego też wprowadził możliwość rozłożenia grzywny na raty.

PODSTAWA PRAWNA

Zgodnie z art. 49 § 1 kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.), jeżeli natychmiastowe wykonanie grzywny pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki sąd może rozłożyć grzywnę na raty na czas nieprzekraczający 1 roku, licząc od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym zakresie. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie, a zwłaszcza wówczas, gdy wysokość grzywny jest znaczna, można rozłożyć grzywnę na raty na okres do 3 lat.

Z powyższego wynika, że rozłożenie grzywny na raty wymaga przekonania Sądu, że natychmiastowa jej zapłata w całości wywołałaby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki . Omawiana tu przeslanka „zbyt ciężkich skutków” jest niezwykle ocenna. Stanowi ona typową klauzulę generalną, dającą Sądowi znaczny luz decyzyjny.

Zaistnienie omawianej tu przesłanki „zbyt ciężkich skutków” można wykazać na podstawie każdego dowodu wskazującego na m.in.:

• stan majątkowy skazanego,
• dochody skazanego,
• możliwości zarobkowe skazanego,
• sytuację osobistą i rodzinną skazanego

Trzeba jednak brać pod uwagę, że Sąd odmówi rozłożenia grzywny na raty, gdy uzna, że z materiału dowodowego, jakim dysponuje, wynika, że skazany jest jednak w stanie pokryć całą należność jednorazowo, albo gdy zabezpieczenie majątkowe dokonane na jego mieniu pozwala na pokrycie grzywny. Podobnie może Sąd ocenić sytuację, gdy skazany ukrywałby środki pochodzące z przestępstwa.

Sąd może parokrotnie wydać postanowienie o rozłożeniu grzywby na raty. Jednakże łączny okres rozłożenia na raty nie może przekroczyć jednego roku od chwili wydania pierwszego postanowienia. Jedynie w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie, zwłaszcza wówczas, gdy wysokość grzywny jest znaczna, rozłożenie na raty może nastąpić na okres do 3 lat. Nie da się jednak w żaden sposób przesądzić co należy rozumieć przez te szczególne przypadki i jaka wysokość grzywny jest „znaczna”, a jaka jeszcze taka nie jest. To wszystko tak naprawdę zależy od okoliczności danej sprawy.

CO TRZEBA ZROBIĆ?

Aby rozłożyć grzywnę na raty niezbędnym jest skierowanie do sądu, który zajmuje się wykonaniem tej kary, stosownego wniosku. Wniosek taki nie podlega opłacie sądowej (ale już ponowny wniosek podlega opłacie). We wniosku tym trzeba przekonywująco uzasadnić, dlaczego natychmiastowe uiszczenie grzywny w całości pociągnie dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Należy jednak pamiętać, że omawiana tu instytucja ma charakter fakultatywny, co oznacza, że Sąd, nawet pomimo wystąpienia przesłanki z art. 49 § 1 k.k.w., nie jest zobligowany do uwzględnienia rzeczonego wniosku. Oznacza to, że Sąd nie musi rozkładać grzywny na raty i to nawet jeśli ww. przesłanki będą zachodzić. Nie ma tu niestety automatu. Pozytywne ustalenie przez sąd istnienia wymienionych powyżej okoliczności nie oznacza obowiązku rozłożenia tej kary na raty, lecz jedynie stwarza taką możliwość.

ODWOŁANIE ROZŁOŻENIA GRZYWNY NA RATY

Rozłożenie przez Sąd kary grzywny na raty może być odwołane.

Ustawodawca przewidział, że Sąd zobligowany jest do odwołania rozłożenia grzywny na raty w sytuacji kiedy ujawniły się nowe lub poprzednio nieznane okoliczności, istotne z perspektywy zapadłego rozstrzygnięcia. Chodzi o takie okoliczności, które wskazują, że nie było podstaw do podjęcia decyzji o rozłożeniu na raty (np. zatajono faktyczną wysokość dochodów, majątek skazanego itp.), oraz o te, które wskazują, że po wydaniu postanowienia przez Sąd miały miejsce fakty, które spowodowały, iż stało się niemożliwe lub nieclowe dalsze realizowanie grzywny w formie rat (np. skazany uzyskał majątek pozwalający na jednorazową jej zapłatę).

Niezależnie od powyższego Sąd może (a zatem nie musi) także odwołać rozłożenie na raty, gdy skazany uchybił terminowi płatności choćby jednej raty, chyba że wykaże on, iż nastąpiło to z przyczyn od niego niezależnych. Oznacza to, że brak zapłaty już jednej raty grzywny uprawnia sąd do odwołania rozłożenia grzywny na raty, przy czym skazany może się bronić, że brak zapłaty nastąpił z przyczyn od siebie niezależnych (np. pogorszenie sytuacji materialnych, choroba itp.). Przyczyny te można udowadniać wszystkimi dostępnymi środkami dowodowymi.

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl przygotowali również inne artykuły, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników. Poniżej przedstawiamy jeden z nich:

• Opóźnienie odsiadki w więzieniu

*****

W razie jakichkolwiek pytań, ewentualnie potrzeby pomocy w tego typu sprawach, zapraszamy do skorzystania z formularza kontaktowego:

Artykuł Rozłożenie grzywny na raty pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Prawomocne skazanie na bezwzględną karę pozbawienia wolności, czyli tzw. karę więzienia bez „zawiasów”, jest sytuacją trudną zarówno dla samego skazanego, ale również dla jego rodziny. Na pewien czas, nie rzadko nawet kilka lat, skazany musi bowiem opuścić rodzinę i zmienić warunki zamieszkania z przytulnego mieszkania czy domu na niezbyt gościnną celę więzienną. W takiej sytuacji de facto wszystkie domowe problemy, tj. m.in. konieczność zajmowania się i wychowywania dzieci, dbania o utrzymanie domu, spłacania wspólnych długów, spadają na drugiego z małżonków (ewentualnie partnera, czy partnerkę, jeśli związek nie był sformalizowany). Ustawodawca wziął pod uwagę to, że w pewnych sytuacjach natychmiastowe umieszczenie skazanego w zakładzie karnym może być zbyt dotkliwe dla niego i jego rodziny, dlatego też wprowadził możliwość odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Innymi słowy możliwe jest opóźnienie odsiadki w więzieniu.

Podstawa prawna

Zgodnie z art. 151 § 1 kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.) Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. W stosunku do skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Przy podejmowaniu rozstrzygnięć w tego typu sprawach ustawodawca zapewnił sądowi znaczny luz decyzyjny. Wynika to bowiem z tego, że przewidziana w art. 151 § 1 k.k.w. przesłanka zastosowania omawianej tu instytucji ma charakter niezwykle ocenny. Ustawodawca posłużył się bowiem zwrotem „zbyt ciężkie skutki”, co stanowi typową klauzulę generalną, pozostawiającą sądowi rozpoznającemu daną sprawę możliwość zapełnienia jej treścią wynikającą z ocen sędziowskich [por.  K. Postulski, Komentarz do art. 151 Kodeksu karnego wykonawczego (w:) Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX 2017].

Koniecznym jest również podkreślenie, iż omawiana tu przesłanka wywołania natychmiastowym wykonaniem kary pozbawienia wolności „zbyt ciężkich skutków” dotyczy zarówno osoby skazanego, jak też jego rodziny. W związku z tym przy ocenie zasadności wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności Sąd winien brać pod uwagę nie tylko aktualną sytuację skazanego, ale także członków jego rodziny oraz podjąć próbę symulacji wpływu na ich sytuację natychmiastowego wykonania orzeczonej wobec skazanego kary pozbawienia wolności.

W świetle powyższego, mając na uwadze ocenny charakter omawianej tu przesłanki, co wyklucza możliwość podania w sposób wyczerpujący wszystkich stanów uzasadniających zastosowanie wobec skazanego odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, w doktrynie podejmuje się próbę przedstawienia przykładowego katalogu okoliczności
przemawiających za odroczeniem skazanemu wykonania kary pozbawienia wolności (czyli opóźnieniem odsiadki w więzieniu). Do katalogu tego zalicza się m.in. [por.  K. Postulski, Komentarz do art. 151 Kodeksu karnego wykonawczego (w:) Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX 2017]:

1. chorobę członka rodziny wymagającego opieki, którą może zapewnić tylko skazany;
2. konieczność wykonania pilnych prac polowych, ogrodniczych itp.;
3. okresowe pozostawanie rodziny skazanego bez środków do życia (czyli szeroko pojętą trudną sytuację majątkową rodziny);
4. potrzebę uregulowania spraw zawodowych, majątkowych lub osobistych skazanego;
5. wydarzenie losowe wymagające pilnego podjęcia czynności eliminujących jego skutki;
6. wiek lub kalectwo członków rodziny skazanego, z którymi wspólnie zamieszkuje lub którymi się opiekuje, gdy opieki tej nie mogą zapewnić inne osoby;
7. konieczność zdania ważnych egzaminów kończących cykl nauki, dokończenie ważnej dla skazanego pracy, np. tymczasowej umowy o dzieło, związanej z budową domu itp;

Należy jednak pamiętać, że odroczenie odsiadki w więzieniu ma służyć likwidacji zbyt ciężkich, cięższych niż typowe, skutków, jakie niesie ze sobą pozbawienie wolności dla skazanego lub jego rodziny. Instytucja ta nie służy jedynie odwlekaniu w czasie zwyczajnych trudności i niedogodności płynących z powinności wykonywania kary pozbawienia wolności, jakie dotykają również bliskich osób skazanych. Innymi słowy, uzasadnieniem opóźnienia odsiadki w więzieniu nie mogą być okoliczności, które naturalnie wiążą się z pobytem w zakładzie karnym i są niejako normalnym tego następstwem.

Osadzenie w więzieniu zawsze wywołuje pewne negatywne następstwa w życiu osobistym, zawodowym i rodzinnym skazanego. Sytuacja taka stanowi jednak naturalną konsekwencję izolacji więziennej. Odroczenie odsiadki w więzieniu służyć ma natomiast uniknięciu ujemnych skutków osadzenia, którym w żaden inny sposób niż przez odroczenie wykonania kary nie można zaradzić.

Co trzeba zrobić?

Aby móc uzyskać opóźnienie odsiadki w więzieniu niezbędnym jest skierowanie do sądu, który zajmuje się wykonaniem orzeczonej kary pozbawienia wolności (kary więzienia), stosownego wniosku. Wniosek ten podlega opłacie sądowej w kwocie 80,00 zł. We wniosku tym trzeba przekonywująco uzasadnić, dlaczego natychmiastowe umieszczenie skazanego w zakładzie karnym pociągnie za sobą dla niego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. 

Należy jednak pamiętać, że omawiana tu instytucja ma charakter fakultatywny, tzn. sąd może, ale nie musi odroczyć wykonanie kary i to nawet jeśli takie przesłanki faktycznie będą zachodzić. Nie ma tu niestety automatu. Pozytywne ustalenie przez sąd istnienia wymienionych powyżej okoliczności nie oznacza obowiązku odroczenia wykonania kary, lecz jedynie stwarza taką możliwość. 

Ostateczna decyzja sądu może zależeć od tego, czy rzeczywiście niezbędnym jest pozostawanie skazanego na wolności dla zrealizowania wskazanych we wniosków celów, realności wykorzystywania przez skazanego odroczenia w celu, jaki zadeklarowano we wniosku, dotychczasowego zachowania się skazanego w aspekcie oceny, czy na wolności będzie przestrzegał porządku prawnego, a także możliwości zrealizowani celów jakim ma służyć odroczenie wykonania kary, w inny sposób, bez bezpośedniego udziału skazanego bądź poprzez krótkoterminowe zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego. Sąd może też brać pod uwagę okoliczności związane z przedmiotem przestępstwa i osobą sprawy, a więc to, co bywa nazywane społecznym poczuciem sprawiedliwości.

INNE POLECANE ARTYKUŁY

Adwokaci prowadzący bloga www.maszprawo.edu.pl przygotowali również inne artykuły, które mamy nadzieję zainteresują naszych czytelników. Poniżej przedstawiamy jeden z nich:

• Rozłożenie grzywny na raty
• Odpowiedzialność karna za niepłacenie alimentów

*****

W razie jakichkolwiek pytań, ewentualnie potrzeby pomocy w tego typu sprawach, zapraszamy do skorzystania z formularza kontaktowego:

Artykuł Opóźnienie odsiadki w więzieniu pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

WSTĘP

We wcześniejszych artykułach uwagę poświęciliśmy temu jak wygląda sprawa o alimenty, od kogo można domagać się alimentów, jak też zagadnieniu – od czego zależy ich wysokość. W tym artykule skupimy się natomiast na odpowiedzialności karnej za niepłacenie alimentów, czyli za przestępstwo niealimentacji.

PRZESTĘPSTWO NIEALIMENTACJI

W art. 209 Kodeksu karnego ustawodawca przewidział tzw. przestępstwo niealimentacji. Treść tego przepisu w ostatnim czasie uległa zmianie i od 31 maja 2017 roku paragraf 1 tego artykułu ma następujące brzmienie:

„Kto uchyla się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

Jednocześnie, ustawodawca przewidział typ kwalifikowany tego przestępstwa (bardziej surowy):

„Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”

OKREŚLENIE OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO CO DO WYSOKOŚCI

Z powyższego wynika, że przestępstwo niealimentacji obecnie polega na uchylaniu się od ciążącego na sprawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości. Tym samym, żeby w ogóle mogło dojść do popełnienia tego przestępstwa obowiązek alimentacyjny musi zostać wcześniej sprecyzowany poprzez określenie kwoty alimentów, którą dana osoba musi płacić na rzecz uprawnionego do alimentów.

To określenie wysokości obowiązku alimentacyjnego (kwoty alimentów) może być dokonane albo orzeczeniem sądowym (wyrokiem zasądzającym alimenty lub postanowieniem udzielającym zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego), ugodą zawartą przed sądem lub innym organem, jak też umową. Istotnym jest tylko, żeby wyraźnie było określone do alimentów w jakiej kwocie dana osoba jest zobowiązana.

UCHYLANIE SIĘ OD OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO

Omawiane tu przestępstwo polega na uchylaniu się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Wbrew językowym sugestiom, nie jest to tożsame z niepłaceniem alimentów.

W pojęciu „uchyla się” mieści się bowiem negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do wykonywania nałożonego na nią obowiązku alimentacyjnego, przejawiający się w tym, że pomimo obiektywnej możliwości jego wykonania, sprawca tego obowiązku nie wypełnia, gdyż wypełniać nie chce lub też zlekceważył ten obowiązek. W związku z tym dla pociągnięcia danej osoby do odpowiedzialności karnej niezbędnym jest wykazanie, że sprawca miał obiektywną możliwość dostarczania środków utrzymania, lecz tego nie czynił ze złej woli.

Brak możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego może natomiast wynikać z tego, że dana osoba w danym okresie przykładowo:

1. była pozbawiona wolności,
2. miała status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, oraz nie było dla niej ofert pracy w urzędzie pracy,
3. była ciężko chora albo wymagała kosztownego leczenia,
4. posiadała liczne zobowiązania powstałe przed obowiązkiem alimentacyjnym, a przede wszystkim doszło do zajęć komorniczych, które uniemożliwiły jej płacenie alimentów.

Okoliczności te mogą wyłączyć jednak odpowiedzialność danej osoby za przestępstwo niealimentacji tylko za okres, którego dotyczą. Tym samym nie mają wpływu na możliwość pociągnięcia danej osoby do odpowiedzialności za inny okres czasu.

WYSOKOŚĆ ZADŁUŻENIA ALIMENTACYJNEGO

Ustawodawca zrezygnował z przesłanki odpowiedzialności karnej w postaci uporczywości uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego, z którą łączyło się wiele problemów interpretacyjnych. Zamiast tego przewidział, że taką odpowiedzialność ponosi osoba, której łączna wysokość zaległości powstałych wskutek uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Przesłanka ta zachodzi zatem przykładowo w sytuacji kiedy dana osoba wyrokiem została zobowiązana do uiszczania alimentów w kwocie po 600 zł miesięcznie i:

• przez co najmniej 3 miesiące nie płaciła w ogóle alimentów, jak też
• przez co najmniej 6 miesiące płaciła alimenty tylko w kwocie 300 zł (po 6 miesiącach wysokość zaległości wyniosła zatem równowartość alimentów za 3 miesiące – 1.800 zł, tj. 6 x 300 zł),

Dodać w tym miejscu trzeba, że jeżeli w trakcie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wysokość świadczenia alimentacyjnego ulegnie zmianie, to należy to uwzględnić przy obliczeniu równowartości 3 świadczeń.

KWALIFIKOWANY TYP PRZESTĘPSTWA

Jak wyżej to wskazano, ustawodawca przewidział również kwalifikowany typ przestępstwa niealimentacji, za który grozi surowsza kara (2 lata pozbawienia wolności zamiast 1 roku). Sprawca dopuszcza się kwalifikowanego przestępstwa niealimentacji, gdy oprócz zrealizowania przesłanek (znamion) opisanych powyżej, dodatkowo naraził osobę uprawnioną do alimentów na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Wyróżnienie obu tych typów przestępstw ułatwia pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za przestępstwo niealimentacji. Obecnie – w typie podstawowym – możliwym będzie dokonanie tego bez konieczności wykazywania, że doszło do narażenia uprawnionego do alimentów na niemożność zaspokojenia jego potrzeb życiowych, co dowodowo bywało nieraz trudne. W przypadku natomiast, kiedy faktycznie do takiego narażenia dojdzie, możliwym będzie pociągnięcie takiej osoby do surowszej odpowiedzialności karnej.

Pojęcie podstawowych potrzeb życiowych nie jest nigdzie zdefiniowane. Zakres tych potrzeb nie jest zresztą stały (niezmienny), lecz zależy od konkretnych warunków społeczno-ekonomicznych, stopnia rozwoju społeczeństwa, czy przeciętnego poziomu życia obywateli. Im ten stopień, poziom jest wyższy, tym większe i bardziej różnorodne są potrzeby uznawane powszechnie za podstawowe (przykładowo jeszcze nie tak dawno dostęp do własnego telefonu komórkowego nie wydawał się być czymś normalnym, lecz luksusowym).

Owych „podstawowych potrzeb” nie można rozumieć jedynie jako zabezpieczenia minimum egzystencji w postaci środków przeznaczonych na utrzymanie, tj. wydatków na żywność, leczenie, odzież, czy mieszkanie. Niezbędnym jest objęcie tym pojęciem również – zależnie od wieku uprawnionego do alimentów – zapewnienia odpowiedniego wykształcenia, przygotowania zawodowego, a także możliwości korzystania z dóbr kulturalnych. Jeżeli zatem dziecko wymaga przykładowo korepetycji, gdyż nie radzi sobie w szkole, to potrzebę w tym zakresie należy uznać za podstawową.

Narażenie osoby uprawnionej do alimentów na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych musi być realne.

Podkreślić jednak należy, że zaspokojenie tych potrzeb przez inną osobę nie zwalnia sprawcy od odpowiedzialności karnej. Wręcz przeciwnie, odpowiedzialność ta będzie tym bardziej uzasadniona, gdy zaspokojenie potrzeb osoby uprawnionej odbywa się kosztem znacznego wysiłku innych osób zobowiązanych do dostarczania środków utrzymania (np. drugiego z rodziców). Z taką sytuacją będziemy mieć do czynienia przykładowo w przypadku, gdy drugi z rodziców:

1. będzie pracował w godzinach nadliczbowych,
2. podejmie dodatkowe zatrudnienie,
3. rozpocznie dodatkową działalność gospodarczą,
4. będzie wyprzedawał majątek,

po to aby uzyskać dodatkowe środki na utrzymanie wspólnego dziecka.

NIEALIMENTACJA KILKORO UPRAWNIONYCH

Zasygnalizować należy, że w praktyce sądowej przyjmuje się, iż niealimentacja dwóch lub więcej osób pokrzywdzonych żyjących w jednej rodzinie (np. dzieci tej samej matki) stanowi tylko jedno przestępstwo. Inna jest sytuacja kiedy dana osoba nie wypełnia obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci żyjących osobno, tj. w dwóch różnych rodzinach.

KTO MOŻE WSZCZĄĆ POSTĘPOWANIE KARNE

Zgodnie z art. 209 § 2 k.k. ściganie omawianego tu przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Jeśli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa niealimentacji odbywa się z urzędu.

Za pokrzywdzonego przestępstwem niealimentacji uznać należy osobę uprawnioną do alimentów. Może to być zatem zarówno dziecko jak i małżonek, którym przyznano alimenty.

W przypadku, gdy pokrzywdzonym jest małoletni lub ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy (rodzic), albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje.

Innymi słowy, wszczęcie postępowania karnego w związku z możliwością popełnienia przestępstwa niealimentacji może nastąpić w szczególności na wniosek małżonka uprawnionego do alimentów albo rodzica działającego w imieniu dziecka uprawnionego do alimentów.

MOŻLIWOŚĆ UNIKNIĘCIA ODPOWIEDZIALNOŚCI

Ustawodawca, mając na celu zachęcenie sprawców przestępstw niealimentacji do wywiązania się przez nich z obowiązku alimentacyjnego, w paragrafie 4 i 5 omawianego tu artykułu, przewidział możliwość uniknięcia przez nich kary lub podstawę do odstąpienia od wymierzenia wobec takiej osoby kary.

I tak, sprawca przestępstwa niealimentacji w typie podstawowym nie będzie podlegał karze (a zatem prowadzone wobec niego postępowanie karne będzie umorzone), jeżeli nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego (a zatem termin ten nie będzie jeszcze biegł, jeśli dana osoba była słuchana wyłącznie w charakterze świadka) uiścił w całości zaległe alimenty.

Natomiast, w przypadku gdy w taki sposób postąpi sprawca przestępstwa niealimentacji w typie kwalifikowanym, to co prawda postępowanie karne dalej będzie kontynuowane, ale Sąd odstąpi od wymierzenia kary (tzn. wyda wyrok skazujący, ale bez nałożenia na sprawcę jakiejkolwiek kary), chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiać będą przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

Nie ma przy tym znaczenia z jakiego powodu sprawca uiścił w całości zaległe alimenty, w szczególności, czy uczynił to tylko z obawy przed grożącą mu karą. Istotnym jest jedynie, że zaległość ma być uiszczona w całości. Nie spełnia zatem tego wymogu częściowa spłata zadłużenia. Nie musi natomiast to być jednorazowa wpłata. Ważne jest tylko, aby we wskazanym powyżej okresie zadłużenie w całości zostało uregulowane.

Dodać w tym miejscu trzeba, że przez pojęcie zaległych alimentów rozumieć należy alimenty płatne za okres objęty zarzutem.

ZAKOŃCZENIE

Jednocześnie zachęcamy do zapoznania się z naszym artykułem dotyczącym innej sankcji za niepłacenie alimentów, tj. możliwości zatrzymania prawa jazdy.

W przypadku, gdy problem niealiemntacji spotkał również Ciebie lub Twoje dziecko i w związku z tym potrzebujesz pomocy, prosimy o kontakt poprzez poniższy formularz kontaktowy:

[contact-form-7]

Artykuł Odpowiedzialność karna za niepłacenie alimentów pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Czy anulowanie mandatu jest możliwe?

Tak, ale… Niestety procedura uchylenia mandatu karnego jest ściśle określona, a decyzja pozytywna w tym zakresie może być wydana tylko w bardzo konkretnych okolicznościach, po spełnieniu ściśle określonych przesłanek.

Przesłanki anulowania mandatu

Prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli:

• grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie, albo
• na osobę, która popełniła czyn zabroniony przed ukończeniem 17 lat, albo
• gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia (czyli w przypadku obrony koniecznej, stanu wyższej konieczności albo gdy sprawca z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem), albo
• jeżeli kwota mandatu przekracza maksymalną jego wysokość określoną w art. 96 kodeksu wykroczeń (zasadniczo 1.000,00 zł) – ale tylko ponad tę kwotę!, albo
• Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z prawem przepisu na podstawie którego mandat został wystawiony.

Przykładowo Jan Kowalski przyjął mandat za spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, a następnie okazało się że miejsce w którym pił alkohol nie jest miejscem, gdzie mógł on zostać ukarany, tak jak w sytuacji opisanej tutaj. Albo gdy Jan Nowak ukradł jabłko w sklepie mając 15 lat.

Jak doprowadzić do uchylenia mandatu?

Uchylenie następuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego złożony nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu lub na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, albo z urzędu.

Uprawniony do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W przedmiocie uchylenia mandatu karnego sąd orzeka na posiedzeniu.

W posiedzeniu ma prawo uczestniczyć ukarany, organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył grzywnę w drodze mandatu, albo przedstawiciel tego organu oraz ujawniony pokrzywdzony. Przed wydaniem postanowienia sąd może zarządzić stosowne czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego.

Rozstrzygnięcie sądu

Uchylając mandat karny nakazuje się podmiotowi, na rachunek którego pobrano grzywnę, zwrot uiszczonej kwoty. W przypadku natomiast odmowy uchylenia mandatu pozostaje on w mocy (ze wszystkimi skutkami prawnymi jakie pociąga za sobą otrzymanie mandatu).

Jeżeli macie jakieś wątpliwości co do konkretnych kwestii poruszonych w artykule, to zapraszam do zadawania pytań zarówno w komentarzach jak i za pośrednictwem formularza kontaktowego lub za pośrednictwem profilu na Facebooku.

O innych sytuacjach, kiedy macie prawo na drodze, przeczytacie tutaj.

Artykuł Jak anulować mandat? pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Okazuje się, że nie, tzn. że kierowca pojazdu uprzywilejowanego nie zawsze uniknie kary, pomimo że używa odpowiednich sygnałów świetlnych i dźwiękowych. We wspomnianym orzeczeniu Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyjaśnił jakie okoliczności muszą zaistnieć, aby kierowca pojazdu uprzywilejowanego mógł się zwolnić z odpowiedzialności za stłuczkę.

Czego dotyczyła sprawa?

Sąd rozpoznawał sprawę kierującego karetką pogotowia obwinionego o popełnienie wykroczenia z art. 86 § 1 kodeksu wykroczeń, w myśl którego: „kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny”.

Konkretny zarzut brzmiał: „w dniu 28.09.2012 r. o godz. 14.55 w B., na skrzyżowaniu ulicy (…) z ulicą (…), kierując samochodem marki M. (…) (…) nr rej. (…), nie zastosował się do sygnalizatora świetlnego (S-1), który nadawał sygnał czerwony, nie ustąpił pierwszeństwa kierującemu samochodem osobowym marki F. (…) nr rej. (…), w wyniku czego doszło do zderzenia się pojazdów, czynem swoim powodując zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym”.

Jak sprawa została rozstrzygnięta?

Sąd I instancji (Sąd Rejonowy w Bydgoszczy) uniewinnił kierowcę karetki od zarzuconego mu czynu, gdyż uznał, że zachował on należytą ostrożność przy przejeżdżaniu skrzyżowania podczas wyświetlanego dla jego kierunku ruchu sygnału czerwonego.

Orzeczenie okazało się błędne…

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego. Wyjaśnił przy tym, że dla przypisania odpowiedzialności z art. 86 kodeksu wykroczeń konieczne jest ustalenie, że sprawca nie zachował „należytej ostrożności”, a więc takiej, jaka była wymagana w danej sytuacji. Dodał równocześnie, że każdy uczestnik ruchu drogowego jest obowiązany do zachowania ostrożności, czyli do postępowania uważnego, przezornego i stosowania się do sytuacji istniejącej na drodze. Podał, że w niektórych sytuacjach ustawodawca wymaga od uczestnika ruchu drogowego ostrożności szczególnej, a więc większej, bardziej nasilonej niż zwykle wymagana. Sąd powołując się na autorytet Sądu Najwyższego doprecyzował, że taka szczególna ostrożność, to ostrożność polegająca na zwiększeniu uwagi i dostosowaniu zachowania uczestników ruchu do warunków i sytuacji zmieniających się na drodze, w stopniu umożliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie.

Sąd skonstatował, że kierowca pojazdu uprzywilejowanego nie ma własnego kodeksu drogowego, zaś zagadnienie jego odpowiedzialności sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy prowadząc samochód zachował w konkretnych warunkach należytą ostrożność we właściwym jej stopniu, czy sposób jazdy odpowiadał istniejącym w tym czasie i miejscu warunkom drogowym, czy był zgodny z wymaganiami bezpieczeństwa. Wyraził tym samym bardzo istotny pogląd, że styl jazdy takiego kierowcy powinien być zawsze dostosowany do warunków panujących na drodze. Kierowca taki nie powinien bowiem dążyć do celu za wszelką cenę – jego jazda powinna być zgodna z zasadami bezpieczeństwa. 

Obowiązek zachowania szczególnej ostrożności

Sąd Okręgowy podkreślił, że w omawianej sprawie, wobec ustalenia przez sąd I instancji, iż obwiniony zdecydował się jako kierujący pojazdem uprzywilejowanym wjechać na skrzyżowanie wbrew wyświetlanego dla niego czerwonego sygnału świetlnego, wymagane było zachowanie przez niego szczególnej ostrożności. Taki wymóg wynikał z istniejącej sytuacji drogowej oraz treści art. 53 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym:

kierujący pojazdem uprzywilejowanym może, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, nie stosować się do przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz do znaków i sygnałów drogowych tylko w razie, gdy:

• uczestniczy w akcji związanej z ratowaniem życia, zdrowia ludzkiego lub mienia albo koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo

• uczestniczy w przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych albo

• uczestniczy w wykonywaniu zadań związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje ochrona;

• pojazd wysyła jednocześnie sygnały świetlny i dźwiękowy (po zatrzymaniu pojazdu nie wymaga się używania sygnału dźwiękowego);

• w pojeździe włączone są światła drogowe lub mijania.

Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie aby kierujący pojazdem uprzywilejowanym mógł korzystać ze swych uprawnień, przy czym sposób korzystania z ułatwień nie może zagrażać bezpieczeństwu innych uczestników ruchu. Z treści zarówno art. 9, jak i art. 53 ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika, że między zwykłym uczestnikiem ruchu a kierującym pojazdem uprzywilejowanym zachodzi pewna zależność. Na pierwszym z nich ciąży obowiązek, dopiero po którego spełnieniu drugiemu przysługują pewne uprawnienia. Nie może więc korzystać ze swych uprawnień (tj. ułatwień w ruchu) np. kierujący karetką pogotowia, mimo że ma włączone sygnały, jeżeli nie upewni się, że tych uprawnień udzielili mu inni uczestnicy. 

Na kim zatem spoczywa odpowiedzialność za wykroczenie?

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że jeżeli dojdzie do zderzenia się pojazdu uprzywilejowanego z pojazdem niekorzystającym z uprzywilejowania, to zastosowanie mają normalne przepisy o ruchu drogowym. Wjazd na skrzyżowanie karetki pogotowia z włączonymi sygnałami podczas emisji czerwonego sygnału świetlnego dopuszczalny jest tylko po upewnieniu się kierującego, że została ona przez wszystkich zauważona, o czym świadczy udzielenie jej pierwszeństwa.

Sąd przypomniał, że w przypadku kolizji ewentualna odpowiedzialność kierowcy karetki za jej spowodowanie wskutek niezachowania szczególnej ostrożności, nie oznacza automatycznie, że i drugi jej uczestnik nie może odpowiadać za nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu (jeżeli ustalenia będą wskazywały, że np. mógł i powinien słyszeć lub widzieć nadjeżdżającą karetkę). 

Posłowie

Dla chętnych podaję link do całego orzeczenia. Jak widać kierowca pojazdu uprzywilejowanego nie jest na drodze świętym, któremu wszystko wolno. Mieliście kiedyś takie nieprzyjemne zdarzenie? Jak skończyło się ono w waszym przypadku – czy kierowca pojazdu uprzywilejowanego był faworyzowany?

O innych sytuacjach, kiedy macie prawo na drodze, przeczytacie tutaj.

***

Warto wiedzieć, że pokrzywdzonemu w wypadku z pojazdem uprzywilejowanym przysługuje prawo do odszkodowania. Odszkodowanie obejmuje zarówno szkodę materialną – czyli zwrot środków np. za zniszczony samochód, ale również rekompensatę za doznany ból, cierpienia fizyczne i psychiczne oraz wszelkie inne negatywne konsekwencje zdarzenia. Szerzej można przeczytać o tym w tym artykule: MASZ PRAWO DO ODSZKODOWANIA ZA WYPADEK DROGOWY.

Jeśli są Państwo w podobnej sytuacji zapraszamy do kontaktu z adwokatem Pawłem Zawartką, adwokatem Michałem Śmiglem lub adwokat Magdaleną Walkiewicz, którzy udzielą profesjonalnej porady i pomogą sprawnie przeprowadzić postępowanie.

W ramach inicjatywy społecznej nieodpłatnie analizujemy zdarzenia, w których Państwo uczestniczyliście, pod kątem roszczeń przysługujących poszkodowanym.

Z kancelarią adwokacką można skontaktować się telefonicznie pod numerem 790494135 lub za pośrednictwem formularza kontaktowego:

[contact-form-7]

Współtworzący bloga adwokaci reprezentują poszkodowanych w sporach z towarzystwami ubezpieczeniowym głównie z terenu południowej Polski – w Krakowie, w Kielcach, w Katowicach i w Rzeszowie. Prawnik obsługujący poszkodowanych w sporach z ubezpieczycielami. Kancelaria do uzyskania odszkodowania. Kancelaria odszkodowawcza.

Kompleksowa obsługa prawna poszkodowanych w wypadkach z pojazdami uprzywilejowanymi. Pomoc prawną świadczymy dla pokrzywdzonych m.in. w całym województwie małopolskim: Kraków, Tarnów, Nowy Sącz, Olkusz, Oświęcim, Chrzanów, Bochnia, Nowy Targ, Gorlice, Zakopane, Skawina, Andrychów, Wadowice, Wieliczka, Dobczyce, Limanowa, Proszowice oraz w całym województwie śląskim: Katowice, Jaworzno, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Rybnik, Gliwice, Bytom, Siemianowice, Będzin, Mysłowice, Chorzów, Tychy. Nasi Prawnicy posiadają odpowiednie doświadczenie, aby świadczyć usługi prawne na wysokim poziomie.

Artykuł Wypadek z pojazdem uprzywilejowanym pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.

Truizmem byłoby napisanie, że „to zależy”, bo przecież każda sprawa jest inna i ostateczne rozstrzygnięcie w konkretnym przypadku zawsze uzależnione jest od szeregu czynników. Niemniej jednak chciałbym Wam drodzy czytelnicy przybliżyć wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2005 roku (sygn. akt: III KK 151/05), który daje pewne wytyczne, tzn. pokazuje co należy badać w przypadku, gdy już dojdzie do wypadku podczas skrętu w lewo. Mocą tego orzeczenia uniewinniony został kierowca skręcający w lewo, w którego uderzył nieprawidłowo wyprzedzający go inny pojazd.

O co kierowca został oskarżony i dlaczego został skazany?

Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego z inicjatywy Rzecznika Praw Obywatelskich, który wywiódł kasację od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, utrzymującego wyrok skazujący oskarżonego W. O. na karę grzywny w wysokości 2000 zł oraz dwóch lat pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone na okres próby lat pięciu.

W.O. został oskarżony o to, że 8 lipca 2000 roku w miejscowości H. naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując autobusem marki „Autosan” rozpoczął wykonywanie manewru skrętu w lewo bez uprzedniego upewnienia się co do możliwości jego wykonania, w wyniku czego zajechał drogę wyprzedzającemu autobus samochodowi marki „Mercedes”, kierowanemu przez J. A., przez co spowodował zderzenie obu pojazdów,  w wyniku czego doszło do zderzenia obu pojazdów, na skutek którego pasażer samochodu marki „Mercedes” – H. M. poniósł śmierć, zaś drugi pasażer tego pojazdu – W. Ś. doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz którego skutkiem był uszczerbek na zdrowiu J. A. na czas powyżej 7 dni.

Warto dodać, że W.O. został skazany, pomimo iż sądy obu instancji ustaliły, że włączył on lewy kierunkowskaz około 50 metrów od skrzyżowania, a dopiero później przystąpił do wykonywania sygnalizowanego manewru skrętu. Co więcej ze sporządzonej w sprawie opinii biegłego wynikało, że J.A. (uczestnik wypadku) przystąpił do wyprzedzania w sytuacji, kiedy zachowanie się kierującego pojazdem wyprzedzanym (W.O.) wskazywało, iż może on wykonać manewr skrętu w lewo.

Zdaniem sądów I i II instancji kluczową okolicznością, która w tych warunkach doprowadziła do skazania było to, że w momencie przekroczenia osi jezdni (czyli już w trakcie skręcania) oskarżony W.O. nie obserwował tejże jezdni (sic!). Zdaniem sądów mogło być tak, że w istocie oskarżony wcześniej patrzył w lusterko wsteczne, lecz czynił to w niewłaściwym momencie.

Jak sytuację ocenił Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy krytycznie odniósł się do podstawy skazania i uniewinnił oskarżonego W.O. od zarzucanego mu czynu! Wskazał, że w krytycznym momencie (czyli podczas samego manewru skręcania, przekraczania jezdni) kierowca nie miał obowiązku patrzyć w lusterko wsteczne. Wystarczyło, że bezpośrednio przed włączeniem kierunkowskazu spojrzał on w lusterko wsteczne i nie dostrzegł w nim nadjeżdżającego samochodu. Sąd Najwyższy argumentował, że:

Jeżeli zamierzający zmienić kierunek jazdy postąpi zgodnie z art. 22 ust. 5 p.r.d., czyli zawczasu i wyraźnie zasygnalizuje ten manewr, to w momencie jego wykonywania nie ma obowiązku upewniać się, czy nie zajedzie drogi nieprawidłowo wyprzedzającemu go. Skręcający w lewo ma – w myśl art. 25 ust. 1 i 3 p.r.d. – obowiązek ustąpić pierwszeństwa przejazdu jadącemu z kierunku przeciwnego. Musi więc przede wszystkim baczyć, aby nie zajechał drogi temu pojazdowi, a nie zaś kierującemu, który nie zachowuje się w sposób nakazany przez art. 24 ust. 5 p.r.d. (ten może wyprzedzać uprzednio sygnalizującego skręt w lewo tylko z jego prawej strony). Inaczej mówiąc, kierującemu nie można zarzucić naruszenia zasad ruchu drogowego, jeżeli postępuje zgodnie z nimi.

Sąd Najwyższy przypomniał, że stosownie do dyspozycji art. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, kierujący ma prawo liczyć, że inni uczestnicy ruchu przestrzegają przepisów ruchu drogowego, chyba że okoliczności wskazują na możliwość odmiennego ich zachowania. W rozpatrywanej sprawie takie okoliczności nie zostały jednak udowodnione – wręcz przeciwnie. Według ustaleń faktycznych, pionowy znak ostrzegawczy uprzedzający o skrzyżowaniu dróg i poziomy znak w postaci podwójnej białej linii ciągłej były usytuowane w odległości 150 metrów od skrzyżowania i odpowiednio sygnalizowały, także oskarżonemu W. O., że na tym skrzyżowaniu nikomu nie wolno go wyprzedzać (art. 24 ust. 7 pkt 3 p.r.d. zabrania wyprzedzania na skrzyżowaniu) ani przejeżdżać przez tę linię.

Ostatecznie Sąd Najwyższy dodał, że upatrywanie naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym przez oskarżonego W. O. w fakcie, że „wykonując manewr skrętu w lewo uczynił to bez upewnienia się, czy nie jest wyprzedzany” jak i to, że „w momencie przekroczenia osi jezdni oskarżony nie obserwował tejże jezdni”, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. W szczególności nie stanowi o tym art. 22 ust. 4 p.r.d., który dotyczy tylko zmieniającego pas ruchu, a nie – kierunek jazdy. Oba sądy pominęły więc, że wymóg zachowania szczególnej ostrożności, określony w art. 22 ust. 1 p.r.d., przez zmieniającego kierunek jazdy w lewo, nie obejmuje obowiązku upewnienia się w chwili wykonywania tego manewru, czy nie zajeżdża on drogi nieprawidłowo (z lewej strony) wyprzedzającemu go.

PRAWNICY KANCELARII REPREZENTUJĄ KLIENTÓW W PODOBNYCH SPRAWACH

Wydaje się racjonalnym pogląd, że kierowca zamierzający skręcić w lewo, który odpowiednio sygnalizuje zamiar wykonania takiego manewru, powinien był większą uwagę skupiać na tym co dzieje się przed nim, w szczególności czy z naprzeciwka nie nadjeżdża inny pojazd, a nie tkwić wzrokiem w lusterku wstecznym.

Tradycyjnie, całe orzeczenie znajdziecie pod tym linkiem. Kancelaria świadczy pomoc prawną dla osób, wobec których toczą się podobne postępowania karne. Szybki kontakt z prawnikami możliwy jest za pośrednictwem formularza kontaktowego:

[contact-form-7]

Na marginesie należy zauważyć, że tego typu zdarzenia są bardzo niebezpieczne dla kierujących pojazdem, który skręca w lewo. Jest on bowiem narażony na bezpośrednie uderzenie przez samochód wykonujący manewr wyprzedzania. Takie wypadki często kończą się niestety poważnymi obrażeniami ciała lub nawet śmiercią. Warto pamiętać, że poszkodowanemu w wypadku przysługują roszczenia odszkodowawcze. W przypadku śmierci odszkodowanie przysługuje jego najbliższym, o czym piszemy w tym artykule.

Kompleksowa obsługa prawna poszkodowanych w wypadkach. Pomoc prawną świadczymy dla pokrzywdzonych w całym województwie małopolskim: m.in. w Krakowie, Tarnowie, Nowym Sączu, Nowym Targu, Olkuszu, Oświęcimiu, Chrzanowie, Bochni, Skawinie, Zakopanem, Wadowicach, Wieliczce oraz województwie śląskim (m.in. w Jaworznie, Katowicach, Siemianowicach, Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej) i świętokrzyskim (m.in. w Kielcach, Busku Zdroju).

Artykuł Wypadek podczas skrętu w lewo pochodzi z serwisu MASZ PRAWO.